Bu sitede bulunan yazılar memnuniyetsizliğiniz halınde olursa bizimle iletişime geçiniz ve o yazıyı biz siliriz. saygılarımızla

    türkçenin bilinen en eski yazılı kaynakları

    1 ziyaretçi

    türkçenin bilinen en eski yazılı kaynakları bilgi90'dan bulabilirsiniz

    Türkçenin Ilk Yazılı Metinleri Nelerdir

    T�rk�e Tarih Kaynaklar� ve Yaz�tlar

    T�rk�e Tarih Kaynaklar� ve Yaz�tlar

    T�rkler, kadim tarihlerine ra�men disiplinli bir tarih kayd� tutma gelene�ini ge� d�nemlerde ba�latm��lard�r. Buna ra�men pek �ok kay�t, arkeolojik buluntu ve eserden T�rk Tarihine ait T�rk�e yaz�l� kay�tlara rastlayabiliyoruz. Kronolojik olarak konu edinecek olursak; �nceleri ta� ve nesnelere kaz�nan yaz�tlar, sonralar� ise ka��da kaydedilen bilgiler �eklinde iki b�l�me ay�rabiliriz.

    Orhun Yaz�tlar�

    G�kt�rk d�nemine dair bilgiler ve do�rudan h�k�mdarlar�n hitab�yla yaz�lm�� olmalar� bak�m�ndan da resmi kay�tlar olarak de�erlendirilebilecek olan ta� yaz�tlar, disiplinli yaz�n�n en �nemli ve kadim �rne�idir diyebiliriz. Kronolojik olarak daha eski yaz�tlar bulunmakla birlikte, bu yaz�lar Esik kurgan�nda oldu�u gibi kap-kacak �zerine i�lenmi� ve k�sa bir c�mle �eklinde, tarihi vakalar� ne�retmeyen bir tak�m yaz�l� nesnelere de ula��lm��t�r. Ancak do�rudan vaka olarak de�erlendirilebilecek verileri ta� kibatelerden okumak m�mk�nd�r. Buradan hareketle; T�rklerin ilk yaz�s� Orhun yaz�tlar� de�ildir, daha �nce ki tarihlere, Sakalara ait yaz�l� arkeolojik buluntular mevcuttur. Ancak vakalar� nakleden bir tarih kayna�� olarak Orhun yaz�tlar�, T�rkler taraf�ndan tarihi kaynak olarak de�erlendirilebilecek ilk yaz�l� eserler olmu�tur.

    Asl�nda bu yaz�tlar �ok kadim ve T�rkler taraf�ndan yaz�lm�� olmalar�na ra�men hen�z �ok yak�n bir tarihte ��z�mlenmi� ve T�rklere ait oldu�u tespit edilmi�tir. K�l Tigin ve Bilge Ka�an yaz�tlar� 1889 y�l�nda Rus Co�rafya Cemiyeti taraf�ndan bulunmu�, ard�ndan Petersburg �limler Akademisi'nde g�revli olan Radlov ba�kanl���nda bir heyet b�lgede incelemeler yapm��t�r. Radlov'un yay�nlad��� bilgiler daha sonra Thomsen yaz�n�n T�rk�e oldu�u ortaya ��kart�lm�� ve ��z�mlemesini Radlov'a g�ndermi�tir (1893). Zaten 11 harfi ��zmeyi ba�aran Radlov, Thomsen'in ��z�mlemesinin ula�mas�yla birlikte 1895'de me�hur eserini kaleme alm��t�r.

    Yaz�tlar�n T�rk ara�t�rmac�lar taraf�ndan incelenmesi de uzun s�rmedi. �lk �al��may� ger�ekle�tiren �emsettin Sami �al��mas�n� yay�nlamasa da Necib As�m 1897'de "En Eski T�rk Yaz�s�" adl� 35 sayfal�k eseriyle bu bilgileri T�rk Tarihine kazand�rm��t�r.

    Tespit edilen Orhun yaz�tlar�na ait detaylar� a�a��da inceleyece�iz;

    K�l Tigin Yaz�t� (731): 731 y�l�nda vefat eden K�l Tigin an�s�na a�abeyi Bilgi Ka�an taraf�ndan dikilmi�tir. Hem ulusuna sesleni� hem de tarihi vakalardan hat�rlatmalar�n yer ald��� yaz�t bug�n bile �slubu ve i�eri�iyle hem bir nasihat hem de bir tarihi miras olarak hat safhada �nem arz etmektedir.

    Bilge Ka�an Yaz�t� (735): Bilge Ka�an'�n vefat� �zerine o�lu Tengri Ka�an taraf�ndan dikilmi�tir. ��erik bak�m�ndan nasihatleri veren yine Bilge Ka�an'd�r, bu y�n�yle Bilge Ka�an'�n i�eri�ini sa�l���nda haz�rlat�p vefat�ndan sonra dikildi�i d���n�lmektedir.

    Bilge Tonyukuk Yaz�t�: Tonyukuk taraf�ndan dikilen yaz�t�n tarihi kesin olmamakla birlikte 720-725 ve 732-734 tarihleri aras�ndaki bilgileri bar�nd�r�yor olmas�ndan yola ��k�larak geni� bir zaman diliminde yaz�ld��� d���n�lmektedir. Orhun yaz�tlar�ndan farkl� olmas� ve bu yaz�tlara uzak bir b�lgede olmas�na ra�men Orhun yaz�tlar� i�erisinde yer almas�n�n sebebi, muhteviyat�n�n di�er yaz�tlarla �ok yak�n olmas� dolay�sy�lad�r.

    Karabalgasun Yaz�tlar�

    G�kt�rk Devleti d�neminden sonra ard�l� olarak kabul edebilece�imiz Uygur Ka�anl��� d�neminde dikilmi� ve bu d�neme ait kay�tlar�n bulundu�u yaz�tlar bug�n Mo�olistan s�n�rlar� i�erisinde olan Karabalgasun b�lgesinde yer al�r. Di�er G�kt�rk yaz�tlar�n�n 28 km g�neybat�s�nda yer al�r. B�lge Ordu Bal�k ve Han Bal�k isimleriyle de an�l�r.�

    1. Karabalgasun Yaz�t�: Uygur Ka�anl��� d�neminde dikilmi� ve Orhun yaz�tlar�ndaki yaz� modeli kullan�lm��t�r.�Yaz�t�n��st k�sm�nda ejder tasfirleri yer al�r. 5 sat�rl�k yaz�dan meydana gelen yaz�t par�alanm�� durumdad�r.�

    2. Karabalgasun Yaz�t�:�Yine Uygur Ka�anl��� d�neminde dikilen yaz�t 12 sat�rdan olu�ur. �zerinde da� ke�isi ve boy damgas� bulunan iki fig�r bulunur.�

    3. Karabalgasun Yaz�t�:�Uygur Ba�kenti olan Karabalgasun'da bulunan di�er yaz�t par�alanm�� haldedir ve ancak 9 par�as� bulunabilmi�tir. �zerlerindeki yaz� tahrifat nedeniyle okunamaz durumdad�r. Ancak So�dca ve �ince yaz�lara yer verildi�i tespit edilebilmektedir.�

    Di�er Yaz�tlar: T�rkler, beng� (sonsuz) ta��diyerek diktikleri ve �zerine vurduklar� yaz�larla hitaplar�n� bug�nlere ula�t�rmaya �al��m��lard�r. Yukar�daki yaz�tlar�n d���nda da beng� ta�a kaz�d�klar� yaz�lar mevcuttur. Ancak anla��ld��� kadar�yla bunlar�n c�zi bir k�sm�na ula�abilmi� durumday�z. Yukar�daki yaz�tlar�n d���nda da tespit edilebilmi� arkeolojik buluntular mevcuttur. S�z konusu edecek olursak;Bugut Yaz�t�, �oyr Yaz�t�, K�l �l �or Yaz�t�, Hoyd-Tamir Yaz�tlar�, Taryat Yaz�t�, Moyun �or Yaz�t�, A�it Nuur Yaz�t�, Hatuu Us Yaz�t� gibi beng� eserler bulunmaktad�r.�

    Yenisey ve Talas Yaz�tlar�

    5. y�zy�la ait olan bu yaz�tlar kronolojik olarak Orhun yaz�tlar�ndan daha eskidir. Ancak ��z�lebilmi� de�illerdir.�Ta�lar�n bulundu�u alan�di�er yaz�tlardan farkl� olarak Yenisey (Hakasya-Tuva Cumhuriyeti) Nehri civar�ndad�r. Yaz�tlar� b�lgede ya�ayan K�rg�zlar�n�eseri oldu�u d���n�lmektedir. Dikkat �eken husus, t�m yaz�tlarda ayn� yaz�m d�zeni kullan�lm��t�r. Yaz�t� diken kendisi ve ya�ad�klar�yla ilgili bilgiler verir. Ancak rasyonel bir �slupla yaz�ld��� a��kt�r; abart� ve �v�nmeye yer verilmemi�tir. �o�u mezar ta�� niteli�inde olup��uana kadar tespit edilebilmi� 23 yaz�t mevcuttur. Ancak son �al��malarla 130 kadar daha yaz�t bulundu�u ifade edilmektedir.

    Tespit edilebilmi� yaz�tlar�n listesi �u �ekildedir;

    1-Uyvg-Tarl�k yaz�t�,
    2-Uyug-Arhan yaz�t�,
    3-Uyug-Turan yaz�t�,
    4-Ulu-kem Ottok ta� yaz�t�,
    5-Ulu-Kem Kulikem,
    6-Ulu-kem yaz�t�,
    7-Barl�k yaz�tlar�,
    8-Begre yaz�t�,
    9-Kem�ik, Cirgak yaz�t�,
    10-Kem�ik, Kaya ba�� yaz�t�,
    11-Minusinsk m�zesindeki bir yaz�t,
    12-Alt�n k�l yaz�tlar�,
    13-�akul yaz�tlar�,
    14-A�ura yaz�tlar�,
    15-Aybat yaz�tlar�,
    16-Oya yaz�tlar�,
    17-Ozna�ennaya yaz�t�,
    18-Tuba yaz�tlar�,
    19-Ta�eba yaz�t�,
    20-Elege� yaz�t�,
    21-Ak-y�s yaz�t�,
    22-Kara-y�s yaz�t�,
    23-Ulu-Kem Karasu yaz�t�.�

    Irk Bitig

    �in'in Kansu��ehrinde bulunan eser esas�nda bir Fal kitab�d�r. Ancak bu yaz�t� �ok k�ymetli yapan �zellik el yazmas� bir eser olmas� ve 104 sayfa 65 parafraftan olu�mas�d�r.�G�kt�rk alfabesiyle�kaleme al�nan kitapta �ekiller ve fal bakmak i�in uygulanan y�ntemler bulunur. Kitab�n bug�nk� Do�u T�rkistan'da, Uygurlar�n hakim oldu�u d�neme ait oldu�u d���n�lmektedir.�

    Altun Yaruk

    T�rklerin Budizm ile yak�nla�t��� d�neme ait bir inan� kitab� olan Altun Yaruk (Alt�n I��k)�10. y�zy�l�n ilk yar�s�nda kaleme al�nm��, Uygur�T�rk edebiyat�n�n en �nemli eserlerinden biridir. Budizmin esaslar�n� ve felsfesini, Buda'n�n menk�belerini i�eren eserde T�rklerin�dil ve k�lt�r zenginliklerini aktar�yor olmas� a��s�ndan ge�mi�ten bug�ne ���k tutan bir kaynak �zelli�indedir. Birka� n�shas� bulunan bu eser i�erik y�n�yle de olduk�a hacimli ve gerek d�zyaz�, gerek manzum b�l�mleri ile d�nemin dili, k�lt�r� ve tarihini�de�erlendirebilmeye imkan tan�yan ��eleriyle�T�rk tarihi kaynaklar� aras�nda �nemli bir yer tutmaktad�r.�

    �til Bulgar Yaz�tlar�

    �til Bulgar Devleti d�neminde dikilmi� mezar ta�lar�ndan olu�an bu yaz�tlar 10-14. y�zy�llara aittir. Dikilen mezar ta�lar� �� dilde yaz�lm��t�r; �til Bulgarcas� - Tatarca ve Arap�a. Yaz� formu genellikle Bulgar k�fisi olmakla birlikte oyma ve kabarta �eklinde formlar� da g�ze �arpar. Yaz�tlar disiplinli bir formda yaz�lm��, i�eri�i A��l��-Giri�-K�nye-Rahmet Dileme-Vefat Bildirme-�l�m Tarihi-Kapan�� b�l�mlerinden�olu�maktad�r. 1721 y�l�nda�ilk kez kar��la��lan eserler, 1942 y�l�nda Bulgar-Tatar komisyonu taraf�ndan yeniden g�n y�z�ne ��kart�lm��t�r.�

    Kurganlar

    T�rklerin kadim �l� g�mme adetlerinden biri olan Kurganlar,�arkeolojik buluntular a��s�ndan �nemli birer kaynak niteli�i ta��rlar. Kurganlar�dil-yaz� unsurlar�, ��mlek gelene�i ve fig�r tasfirleriyle��zerinde yorum yap�labilecek veriler sunabilmektedir.�T�rk kurganlar� aras�nda en��nemlileri a�a��daki gibidir;

    Noyin Ula Kurganlar��: Selenga Nehri'nin Baykan G�l�yle birle�ti�i yerde (Kuzey Mo�olistan) bulunan 212 kurgandan olu�an Noyin Ula kurganlar� Hun d�nemine aittir.�Kil ve k�m�rle korunan kurganlar ��r�meye kar�� korunakl� yap�lsalar da i�erisindeki kemiklerin �al�nmas� nedeniyle biyolojik kal�nt� bulunamam��t�r. Ancak resimler, eyer alt� �rt�s�, ko�um tak�mlar� ve �zellikle tasfirler d�neme ���k tutar niteliktedir. �ki ba�l� ve b�y�kl� insan fig�r� d�nemin h�k�mdarlar�n�n fiziki g�r�n�mleri hakk�nda bilgi�verebilmektedir. Kurganlar 1923 y�l�nda Rus Albay Kozlov taraf�ndan bulunmu�tur.�

    Esik Kurgan�:�1969 y�l�nda Kazakistan'�n Almat� �ehrinde�ke�fedilen kurgan M.�. 500 y�l�na tarihlendirilmi�tir. Kalam ilim adam� Kemal Aki�ev taraf�ndan incelenen kurganda muhte�em bir an�t mezar ile�kar��la��lm��t�r. Mezarda �izmeden ba�l��a, kemerden k�l�ca�t�m�yle saf alt�ndan yap�lm�� bir�elbise ile�ka��la��lm��t�r. Ceketin alt�na giyilen pantolon ve �izmelerle T�rklerin giyim�konusunda ki al��kanl�klar� da net��ekilde tespit edilebilmi�tir. Bir Tigin'e ait oldu�u d���n�len mezarda 4800 par�a alt�n, vazo, ayna ve tarak k�l�f�, g�m�� ka��klar, bulunmu�, eserlerin nitelikleri incelendi�inde y�ksek bir medeniyetin kal�nt�lar� oldu�u�g�zlemlenmi�tir.�Bu kal�nt�lar�n d���nda, belki de en �nemli buluntu k�r�lm�� bir ta� �zerine yaz�lm�� 26 harften olu�an bir yaz�d�r. Orhun yaz�tlar�ndaki alfabeyle yaz�lm�� olan bu kal�nt�, bug�ne dek T�rklerin kulland��� tespit edilmi� en eski yaz� �rne�i niteli�ini ta��r. Kurgan�n Saka'lara ait oldu�u d���n�lmekte olmas�na kar��n 26 harften olu�an yaz� hen�z ��z�mlenememi�tir. Ayr�ca;�kaz�lar s�ras�nda muhtelif yerlerde olmak �zere 6 kurganda daha alt�n elbiseli adam bulunmu�tur.�

    Paz�r�k Kurgan�:�1919 y�l�nda Sibirya Ulagan vadisinde, Paz�r�k adl� b�lgede bulunan kurganlarda donmu� e�yalar ve cesetlere ula��ld�. M.�. 400-200 y�llar�na tarihlenen buluntularda hal�, giyim e�yalar�, ayakkab�lar, arabalar, mumyalanm�� kad�n ve erkek cesetleri, m�zik aletleri, s�s e�yalar�, ko�um tak�mlar�na rastlan�lm��, bu eserler�eski T�rklere ait�k�lt�r ve medeniyetine ���k�tutmu�tur. En eski kurganlardan biri olan Paz�r�k, T�rk Tarihinin kadim d�nemlerdeki �nemli kal�nt�lar� aras�nda yer almaktad�r.

    Eski T�rk Paralar�

    Eski T�rk Paralar�, �zerinde bulunan yaz�lar ve fig�rler bak�m�ndan kullan�ld��� d�neme ait �nemli verilere ula�mam�z� sa�lar. 20. y�zy�l�n ikinci yar�s�ndan itibaren ortaya ��kart�lan eski T�rk paralar�n�n en eskisi 6. y�zy�la ait, G�kt�rkler d�neminde bas�lan Tardu Ka�an'�n sikkeleridir. Sikkenin �zerinde So�d yaz�s�yla Tardu yazan ve �apa fig�r� bulunan sikkede yine So�d yaz�s�yla "Kagan" ifadesi ge�mektedir. Tun Yabgu Ka�an�sikkelerinde ise �n y�z�nde�atl� bir binici, di�er y�z�nde uzun sa�l� ka�an, yan�ndaki hatunuyla birlikte tasfir�edilmi�tir. Bu tasfirde erke�in ba��n�n �zerindeki Ay-Y�ld�z fig�r� dikkat �eker. Ayr�ca sikkenin �zerinde "�lahi Kut Sahibi Ka�an" ifadesi bulunmaktad�r. Bu buluntular�n d���nda 8. y�zy�lda bas�lan T�rgi�ler'e ait sikkelerin �zerinde "�lahi T�rge� Ka�an� Sikkesi" ifadesi bulunur.�

    Destanlar

    Destanar, hikayevi bir �slupla ve genellikle naz�m��ekliyle kimi zaman s�zl�, kimi zaman yaz�l� olarak nakledilmi� tarihi ki�i ve olaylara ait k�lt�rel eserlerdir. Do�a�st� olaylar ve abart�l� anlat�mlara s�k�a rastlanan destanlar, asl�nda ya�anm�� bir olay�n ak�lda kalmas� i�in�mizansenle bezenmi� halleridir. Bu y�n�yle tarihi bir kaynak niteli�ine sahiptirler. Bu y�n�yle destanlar, yaz�l� kay�tlara rastlanmayan d�nemlere ait pek �ok �nemli bilgiyi g�n�m�ze ula�t�rm��t�r diyebiliriz. T�rk Tarihini incelerken faydalanabilece�imiz ba�l�ca destan kaynaklar��a�a��daki gibidir.

    Alp Er Tunga Destan�: M.�. 7.�y�zy�lda ya�ayan Saka h�k�mdar� Alp Er Tunga'ya aittir. Alp Er Tunga, T�rkistan'da ki T�rk boylar�n�n liderli�ini �stlenerek Kafkaslar, Anadolu, Suriye, M�s�r b�lgelerine ge�erek Saka Devletini kurmu�tu. Alp Er Tunga, Med H�k�mdar� Keyhusrev taraf�ndan hile ile �ld�r�l�nce trafik hikayesi destanlara konu oldu. Alp Er Tunga'n�n di�er milletlerin kay�tlar�nda da ge�ti�ini g�r�r�z. Asur kaynaklar�nda Maduva, Heredot'ta Madyes, �ran-�slam kaynaklar�nda Efrasyab�olarak yer etmi�tir. Ayr�ca Orhun yaz�tlar�nda "Dokuz O�uzlar" aras�nda "Er Tunga" ad�na yap�lan yu� merasiminden s�z edilir. Turfan �ehrinde bulunan Bezegelik�ma�aras�nda Alp Er Tunga'n�n kanl� tasfiri bulunmaktad�r. Ayn� zamanda Kutadgu Bilig'de nakledildi�i �zere; �ran Destan� �ahname'de Turan H�k�mdar� Efrasiyab olarak ge�mektedir.�

    O�uz Ka�an Destan�:�M.�. 209'da ya�ayan Hun H�k�mdar� Mete'yi konu eden�destan bug�n �� dilde (�a�atayca, Uygurca, Fars�a)�5 ayr� n�shas� bulunur. Bu yazmalarda T�rk dili, edebiyat� ve k�lt�r� ile ilgili fevkalade �nemli bilgiler bulunmaktad�r.�

    Bozkurt Destan�:�G�kt�rk Devletinin kurulu� s�recini konu edinen destanda Lin ad�n� ta��yan bir devlet taraf�ndan ma�lup edilip milletin son ferdi olarak kalabilen 10 ya��ndaki bir �ocu�un kurtlar taraf�ndan b�y�t�lmesini ve yeniden bir neslin�olu�mas�n� anlat�r. Bu destan�n devam� niteli�inde olan Ergenekon Destan� ile sonraki d�nemlerin anlat�m�na devam�edilir.

    Ergenekon Destan�:� Bozkurt destan�n�n devam� olan Ergenekon Destan�nda iki kad�n ve iki erke�in Ergenekon Ovas�nda ya�amas� ve �o�almas� konu edilir. Zamanla �o�alan bu nesil, Ergenekon Ovas�na s��amay�nca �evrelerini saran demir da�lar yak�lan b�y�k ate�le eritilir ve T�rkler D�nya'ya yay�lmaya ba�larlar.�

    T�reyi� Destan�:�Uygurlara ait olan destanda G�kt�rk Devletini y�kan�Uygurlar�n tarih sahnesinde akt�r haline gelmesini destans� bir �slupla konu eder. Bozkurt ve Ergenekon destanlar�yla ayn� �slup ve yak�n benzerlik ihtiva eden T�reyi� Destan�nda yine neslin t�reyi�i ilahi unsurlara dayand�r�l�r.�

    G�� Destan�:�T�reyi� destan�n�n devam niteli�indedir. T�rklerin Maniheizm'e ge�i�ini de konu edinir.�

    Manas Destan�:�11-12. y�zy�llarda meydana geldi�i d���n�len destan Kazak-K�rg�z k�lt�r�n�n bakiyesi olarak yorumlanmaktad�r. Destan�n kahraman� Manas, Satuk Bu�ra Han gibi islam� yaymak i�in m�cadele eden bir kahraman olarak konu edilir. Ancak islamiyet �ncesi T�rklere ait pek �ok�unsura da yer verir. 400 Bin m�sraya varan i�eri�iyle zengin bir kaynak olan Manas Destan�, D�nya'n�n en b�y�k ve geni� i�erikli destan� olma �zelli�ini ta��r.�

    Dede Korkut Hikayeleri:�O�uz T�rklerinin bilinen en eski epik hikaye ve destanlar�ndand�r. 15-16. y�zy�llarda yaz�ya d�n��m�� olsalar da hikayelerin olu�tu�u d�nemler �ok daha geriye gitmektedir. T�rk gelenek/g�reneklerini, toplumsal ve siyasi team�llerini, d�nya g�r��lerini kavramam�z a��s�ndan olduk�a �nemlidir. Vatikan ve Dresten n�shalar� olmak �zere iki varyant� vard�r. Genellikle�Dresten n�shas� dikkate al�n�r. ��eri�inde 12 hikaye bulunur. Bu hikayeler kahramanlar�n kahramanl�klar�n�, isim alma ve toy geleneklerini ihtiva eder.�

    Kutadgu Bilig:�Yusuf Has Hacib taraf�ndan 1070'de yaz�lan eser, T�rklerin �slamiyeti kabul�nden sonraki d�neme ait verilere ula�mam�z� sa�lar. Karahanl� Devleti d�neminde ve atmosferinde olu�turulan eser Kutlu Bilgi anlam�na gelmekte ve gerek�idarecilere nasihatler gerekse toplum nezdinde tavsiyeler i�ermektedir. Zira Yusuf Has Hacip eserini Tabga� Bu�ra Han'a sunmu�, kendisinin de takdirlerini alm��t�r. Bu esere �ranl�lar �ahname, �inliler Edeb�'l M�lk, �inde ya�ayan T�rkler ise Enis�'l Memalik derler. Eserin i�eri�inde konu�an 4 ki�i dikkat �eker. Yazar, nasihatlerini bu 4 ki�i aras�nda ge�en konu�malarla okuyucuya anlat�r. Toplamda 6645 beyitten olu�maktad�r.�

    Divan-� L�gat-it T�rk:�Ka�garl� Mahmud taraf�ndan 1073 y�l�nda haz�rlanan eser T�rk Dili ve K�lt�r�n� Araplara ��retme amac�yla olu�turulmu�tur. Bu y�n�yle T�rk�e-Arap�a s�zl�k olarak da de�erlendirilebilir. El yazmas� olan n�shada 9000 T�rk�e kelime bulunur. Ayr�ca T�rklerin�leh�e, boy ve ya�am �ekilleriyle ilgili bilgiler de mevcuttur. Eser Besim Atalay taraf�ndan T�rk�eye �evrilmi�, 1940 y�l�nda T�rk Tarih Kurumu taraf�ndan bas�lm��t�r.�

    Codex Cumanicus:�K�r�m/Kuzey Karadeniz b�lgesinde ya�ayan K�p�ak�T�rkleri �zerinde dini propaganda ve misyonerlik faaliyetleri y�r�ten katoliklerin meydana getirdi�i, i�erisinde �ncil'den terc�meler ve ilahiler bulunan, ayn� zamanda Latince-Frans�zca-K�p�ak�a bir� s�zl�k olarak haz�rlanan�Codex Cumanicus, 1303 y�l�nda �talyan misyonerler taraf�ndan haz�rlanm��t�r. 2500 kelimeden olu�an K�p�ak T�rk�esinin g�n�m�ze ula�mas�, Hristiyanla�an K�p�aklar�n tarih sahnesinden kaybolu�unu yorumlayabilmemizi sa�layan eser Avrupa T�rkleri hakk�nda �nemli bilgilere ula�abilmemizi sa�lamaktad�r .


    Yazı kaynağı : www.turktarihim.com

    Türk tarihinin,kültürünün ve edebiyatının ilk yazılı kaynakları nedir ?

    Türk tarihinin ilk milli yazılı kaynağı hangisidir?

    Türk tarihinin ilk milli yazılı kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

    a) Dede Korkut Hikayeleri
    b) Orhun Yazıtları
    c) Ergenekon Destanı
    d) Yaratılış Destanı
    e) Bozkurt Destanı

    Türk tarihinin ilk milli yazılı kaynakları Orhun Yazıtları‘dır.

    Orhun Yazıtları, Orhun Abideleri ya da Göktürk Abideleri olarak da ifade edilebilir.

    Türklerin bilinen ilk yazılı edebi eserleridir.

    Orhun Yazıtlarında hem dini, hem de din dışı konulara yer verilmiştir.

    İslamiyet Öncesi Türk Tarihi | Çözümlü Test – 1

    İslamiyet Öncesi Türk Tarihi | Çözümlü Test – 2

    1893 yılında Danimarkalı Dil Bilimci Thomsen tarafından Çin yazısından faydalanarak Orhun kitabeleri çözülmüştür.

    Orhun Kitabeleri, Söylev yani Nutuk türünde yazılmış ilk eserlerimiz arasında yer alır.

    Yazı kaynağı : www.kpssguncelbilgi.com

    PROF. DR. OĞUZ KARAKARTAL - Türkçe'nin ilk yazılı belgeleri üzerine

    PROF. DR. OĞUZ KARAKARTAL - Türkçe'nin ilk yazılı belgeleri üzerine

    Dilimiz Türkçe, Ural-Altay dil ailesinin Altay koluna bağlı, sondan eklemeli bir dildir.  Fin, Macar, Moğol, Kore ve Japon dilleriyle akraba olan Türkçemizin ilk yazılı kaynakları şunlardır:

    I) Orhun (Göktürk) Yazıtları (7-8. Yüzyıllar)

    II) Yusuf Has Hacib,  Kutadgu Bilig (1069)

    III) Kaşgarlı Mahmut, Divanu Lugati’t Türk (1074)

    IV) Dede Korkut Hikâyeleri (9-11. Yüzyıllar)

    I) Orhun (Göktürk) Yazıtları

    Türkçe dünyanın eski dillerden biridir. Türkçenin şimdilik yazılı en eski belgeleri, bugün Moğolistan’da bulunan ve milattan sonra 7-8. yüzyıllara tarihlenen Orhun (Göktürk) Yazıtları’dır. Ancak burada kullanılan dil-Türkçe, işlenmiş, zengin bir yazı dilidir. Durum böyle olunca Türkçenin yaşı daha da eskilere götürülebilir. Ancak günümüze daha eski dönemlerden yazılı belge ulaşamamıştır.

    Göktürk alfabesi Türklere özgü bir alfabedir. Orhun yazıtlarında kullanılan alfabe budur. Bu alfabeyi ve yazıtlardaki metinleri, ünlü dilbilimciler Danimarkalı Thomsen ile Rus Radloff çözmüştür.

    Orhun (Göktürk) Yazıtlarının Türk dil ve kültüründeki yeri şöyle maddelenebilir:

    • Türk dilinin yazılı en eski veya şimdilik ilk metinleridir.

    • Yazıtlarda zengin, işlenmiş bir dil-Türkçe bulunmaktadır.

    • “Türk” adı tarihte ilk kez bu metinlerde geçmektedir.

    • Yazıtlar Türk dil, tarih ve uygarlığı hakkında bilgi içermektedir.

    II) Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig

    Karahan Uygur Türklerinden Yusuf Has Hacib’in, Karahanlı hükümdarına armağan olarak 1069’da yazdığı Kutadgu Bilig adlı eseri “saadet-mutluluk veren bilgi” anlamına gelir. Okuyana kutlu olsun, mutluluk verip yol göstersin düşüncesiyle kaleme alınan eser hem bu dünyada hem de öte dünyada nasıl mutlu olunacağını anlatır. Eserde bilgi, güvenilir bir kılavuz olarak nitelendirilir. Hükümdarın adil olması halinde ülkenin sorunsuz yürütüleceğini kaydeden Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig‘ini siyasetname, didaktik (öğretici) bir kitap olarak görmek mümkündür. Kutadgu Bilig‘in Türk kültüründeki yeri şöyle maddelenebilir:

    • İslami dönem Türk edebiyatının ilk eseridir. (1069)

    • Aruz vezniyle yazılan ilk eserimizdir.

    • Çağatay Türkçesi ile kaleme alınmıştır.

    • Siyasetname türünde bir eserdir.

    III) Kaşgarlı Mahmut, Divanu Lugati’t Türk

    Türkistan’ın Kaşgar ilinden olan Kaşgarlı Mahmut’un, 1074’te yazdığı ve adı “Türk Dillerinin Kitabı” anlamına gelen Divanu Lugati’t Türk, Türkçenin ilk büyük eseridir. Eser aslında bir ansiklopedik bir sözlüktür. Kaşgarlı Mahmut eserinde, kendi dönemindeki Türk boylarının yaşadığı yerleri ve konuştukları ağızları tesbit etmiş, Türk grameri hakkında bilgi vermiştir. 7500 ‘den fazla sözcüğü içeren Divanu Lugati’t Türk, aynı zamanda Türk atasözleri, deyimleri ile şiir parçalarına da yer verir. Divanu Lugati’t Türk ’ün Türk dili ve kültüründeki yeri şöyle maddelenebilir:

    • Türk dilinin ilk sözlük ve gramer kitabıdır.

    • Türk dilini öğretmek ve tanıtmak için yazılmıştır.

    • Türk halk kültür ve edebiyatına ait parçaları içerir.

    • Türk dünyasına ait ilk haritayı içinde barındırır.

    • 1074 tarihli eserin tek yazma nüshasını 1917’de Ali Emiri Efendi, İstanbul sahaflarında bulmuş, Kilisli Rifat yeniden baskıya hazırlamış, Cumhuriyet döneminde de (1939-1943) Besim Atalay Latin harfleriyle yeni baskısını yapmıştır.

    IV) Dede Korkut Hikâyeleri

    9. 10 ve 11. yüzyıllarda, Azerbaycan ve Doğu Anadolu’daki Oğuz Türklerinin, Rumlar ve diğer bölge halklarıyla yaptıkları savaşlar üzerine söylenmiş-anlatılmış destansı hikâyelerdir. Bunlar daha sonra 15 ve 16. yüzyıllarda yazıya geçirilmiştir. Hikâyelerin anlatıcısı, Türkler arasında büyük saygı gören bilge Dede Korkut’tur. Dede Korkut parçalarının bugün Almanya (Dresden) ve İtalya (Vatikan) olmak üzere iki kütüphanede yazmaları bulunmaktadır.

    Dede Korkut Hikâyeleri, yarı göçebe yarı yerleşik Oğuz Türklerinin yaşantılarını, hayat tarzlarını, gelenek ve görenekleri ile kahramanlıklarını anlatan öykülerden kuruludur. Bunların toplam sayısı oniki (12) dir. Dede Korkut öyküleri üzerine, Kilisli Muallim Rıfat, Orhan Şaik Gökyay, Muharrem Ergin, Saim Sakaoğlu, Osman Fikri Sertkaya, Semih Tezcan, Dursun Yıldırım gibi isimler çalışma ve yayım yapmıştır.

    Yazı kaynağı : www.kibrisgazetesi.com

    Yorumların yanıtı sitenin aşağı kısmında

    Ali : bilmiyorum, keşke arkadaşlar yorumlarda yanıt versinler.

    Yazının devamını okumak istermisiniz?
    Yorum yap