Bu sitede bulunan yazılar memnuniyetsizliğiniz halınde olursa bizimle iletişime geçiniz ve o yazıyı biz siliriz. saygılarımızla

    sözcüklerin bir araya gelmesiyle ne oluşur

    1 ziyaretçi

    sözcüklerin bir araya gelmesiyle ne oluşur bilgi90'dan bulabilirsiniz

    Yap�s�na G�re S�zc�kler: Basit, T�remi�, Birle�ik S�zc�kler

    T�rk�ede s�zc�klerin yap�s� incelendi�inde baz�lar�n�n;

    olu�tu�unu g�r�yoruz. Buna g�re, T�rk�ede s�zc�kler, yap� bak�m�ndan ��e ayr�l�r.

    1. Basit S�zc�k
    2. T�remi� S�zc�k
    3. Birle�ik S�zc�k

    1. Basit S�zc�k

    Hi�bir yap�m eki almam�� s�zc�kt�r. Basit s�zc�kler �ekim eki alabilir.

    Bu c�mlede b�t�n s�zc�kler yap�ca basittir. ��nk� s�zc�klerin hi�biri yap�m eki almam��t�r. C�mlede ek alan s�zc�kler ise �ekim eki alm��t�r. "�ocuk" s�zc��� �o�ul eki (-lar), "kedi" s�zc��� belirtme durumu eki (-i), "yol" s�zc��� bulunma durumu eki (-da), "bul-" eylemi mi�'li ge�mi� zaman kipi eki (-mu�) ve ���nc� �o�ul ki�i eki (-lar) alm��t�r.

    2. T�remi� S�zc�k

    En az bir yap�m eki alm�� s�zc�kt�r. T�remi� s�zc�kler �ekim eki de alabilir.

    Bu c�mlede b�t�n s�zc�kler t�remi�tir; ��nk� her s�zc�k en az bir yap�m eki alm��t�r.

    3. Birle�ik S�zc�k

    �ki s�zc���n bir araya gelerek olu�turdu�u yeni s�zc�klerdir.

    a) Birle�ik �sim

    Ayn� ya da farkl� t�rdeki iki s�zc���n bir araya gelerek olu�turdu�u s�zc�klerdir.

    Birle�ik isimler �u �ekillerde olu�ur:

    � �sim soylu s�zc�klerin bir araya gelmesiyle olu�ur.

    � S�fatlar�n isim soylu s�zc�klerle bir araya gelmesiyle olu�ur.

    � �sim soylu s�zc�klerle fiillerin bir araya gelmesiyle olu�ur.

    � Fiil soylu s�zc�klerin bir araya gelmesiyle olu�ur.

    � isim soylu s�zc�klerle fiilimsilerin bir araya gelmesiyle olu�ur.

    � Yans�ma s�zc�klerin bir araya gelmesiyle olu�ur.

    b) Birle�ik S�fat

    �ki s�zc���n bir araya gelmesiyle olu�an, s�fat g�revinde kullan�lan s�zc�klerdir.

    �ki s�zc���n bir araya gelerek tek bir kavram� kar��lamas�yla olu�an s�fatlara, "anlamca kayna�m�� birle�ik s�fat" denir.

    Bi�imsel olarak ayr� yaz�lmalar�na kar��n belli bir kurala ba�l� olarak olu�an s�fatlara "kurall� birle�ik s�fat" denir. Bunlar a�a��daki �ekillerde olu�turulur:

    � S�fat ve tak�s�z ad tamlamalar�na "-l�, -li, -l�k, -�lk, -s�z, -siz" eki getirilerek birle�ik s�fat (s�fat grubu) yap�l�r.

    � S�fat tamlamalar�nda s�fatla isim yer de�i�tirilip iyelik eki (-�, -i, -s�, -si) getirilerek birle�ik s�fat (s�fat grubu) yap�l�r.

    c) Birle�ik Fiil

    Birden fazla s�zc���n bir araya gelerek olu�turdu�u fiillerdir. Birle�ik fiiller olu�turulma bi�imlerine g�re ��e ayr�l�r:

    1) Yard�mc� Fiille Yap�lan Birle�ik Fiil

    �sim soylu bir s�zc���n yard�mc� bir fiille (olmak, etmek, eylemek, k�lmak, buyurmak) bir araya gelerek olu�turdu�u birle�ik fiildir.

    G�n�m�zde daha �ok, "etmek" ve "olmak" yard�mc� fiilleri kullan�lmaktad�r.

    2) Kurall� Birle�ik Fiil

    �ki fiilin belli kurallarla bir araya gelmesiyle olu�ur. Bu fiillerden birisi kal�pla�m�� �ekilde kullan�l�r. Kurall� bile�ik fiiller olu�turulma bi�imlerine g�re d�rde ayr�l�r:

    a) Yeterlik Fiili (fiil + ebilmek): C�mleye bir i�i yapabilme, bir i�i yapmaya g�c� yetme anlam� katar.

    b) Tezlik Eylemi (fiil + ivermek): C�mlede bildirilen fiilin acele, �abuk bir bi�imde ger�ekle�ti�ini ifade eder.

    c) S�rerlik Fiili (fiil + ekalmak, edurmak, egelmek): C�mlede bildirilen fiilin devaml� bir �ekilde yap�lmakta oldu�unu ifade eder.

    d) Yakla�ma Fiili (fiil + eyazmak): C�mlede bildirilen fiilin ger�ekle�meye yakla�t���n� ama ger�ekle�medi�ini ifade eder. Yani c�mleye "az kals�n", "neredeyse" anlam� katar.

    3) Anlamca Kayna�m�� Bile�ik Fiil (Deyimle�mi� Birle�ik Fiiller)

    Bir veya birden fazla ismin bir fiille bir araya gelmesiyle olu�an bile�ik fiildir. Bu bile�ik fiillerde bulunan fiiller ger�ek anlam�ndan uzakla��r, di�er s�zc�klerle kayna�arak yeni bir fiili kar��lar.

    Bu c�mlede "vermek" fiili tek ba��na bir eylemi kar��lamamat tad�r. Yan�ndaki "kulak" s�zc���yle birlikte anlamca kayna�ij "iyi anlamak i�in dinlemek" anlam�nda bir fiili kar��lamaktad� Bu y�zden bu c�mledeki fiil "kulak vermek" fiilidir.

    A�a��daki c�mlelerde koyu renkle belirtilmi� eylemler anlamca kayna�m�� bile�ik fiildir.

    Yazı kaynağı : www.turkedebiyati.org

    Beyza Güneş

    Beyza Güneş

    3. Bileşik Sözcük

    İki sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu yeni sözcüklerdir. Bileşik sözcükleri, uzun ve ayrıntılı bir konu olduğu için türlerine göre sınıflandırarak anlatmayı tercih edeceğiz.

    A. Bileşik İsim

    İki sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu sözcüklerdir. Bileşik isimler şu şekillerde oluşur:

    İsim soylu sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluşur. (isim + isim)

    aslanağzı, gökyüzü, hanımeli…

    Sıfatların isim soylu sözcüklerle bir araya gelmesiyle oluşur. (sıfat + isim)

    anayasa, Eskişehir, Kocatepe…

    İsim soylu sözcüklerle fiillerin bir araya gelmesiyle oluşur. (isim + fiil)

    varyemez, mirasyedi, imambayıldı…

    Fiil soylu sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluşur. (fiil + fiil)

    vurdumduymaz, biçerdöver, gelgit…

    İsim soylu sözcüklerle fiilimsilerin bir araya gelmesiyle oluşur. (isim + fiilimsi)

    gökdelen, cankurtaran, kardelen…

    (fiilimsi + isim)

    bilirkişi, yanardağ, atardamar

    Yansıma sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluşur. (yansıma + yansıma)

    çıtçıt, gırgır, şakşak…

    B. Bileşik Sıfat

    İki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan, sıfat görevinde kullanılan sözcüklerdir. İki sözcüğün bir araya gelerek tek bir kavramı karşılamasıyla oluşan sıfatlara, “anlamca kaynaşmış bileşik sıfat” denir.

    Biçimsel olarak ayrı yazılmalarına karşın belli bir kurala bağlı olarak oluşan sıfatlara “kurallı bileşik sıfat” denir. Bunlar aşağıdaki şekillerde oluşturulur:

    Sıfat ve takısız ad tamlamalarına “-lı, -li, -lık, -lik, -sız, -siz” eki getirilerek bileşik sıfat (sıfat grubu) yapılır.

    Sıfat tamlamalarında sıfatla isim yer değiştirilip isme iyelik eki (-i, -i, -sı, -si) getirilerek bileşik sıfat (sıfat grubu) yapılır.

    C. Bileşik Fiil

    Birden fazla sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir. Bileşik fiiller oluşturulma biçimlerine göre üçe ayrılır:

    1. Yardımcı Fiille Yapılan Bileşik Fiil

    İsim soylu bir sözcüğün yardımcı bir fiille (olmak, etmek, eylemek, kılmak, buyurmak) bir araya gelerek oluşturduğu bileşik fiildir. Günümüzde daha çok, “etmek” ve “olmak” yardımcı fiilleri kullanılmaktadır.

    Not: Bazı yabancı asıllı sözcüklerle bu tür bileşik fiil yapıldığında ses düşmesi veya ses türemesi görülür. Bu bileşik fiiller bitişik yazılır.

    Not: Bazı bileşik fiiller oluşturulurken hiçbir ses olayı meydana gelmez. Bu fiilleri oluşturan sözcükler arasında ulama olduğu için bitişik gibi okunur. Ancak yazımda ayrı yazılır.

    Not: Bazı durumlarda “olmak” ve “etmek” yardımcı fiil değil, asıl fiil olarak kullanılır.

    2. Kurallı Bileşik Fiil

    İki fiilin belli kurallarla bir araya gelmesiyle oluşur. Bu fiillerden birisi kalıplaşmış şekilde kullanılır. Kurallı bileşik fiiller oluşturulma biçimlerine göre dörde ayrılır:

    a. Yeterlik Fiili (fiil + ebilmek)

    Cümleye bir işi yapabilme, bir işi yapmaya gücü yetme anlamı katar.

    Not: Yeterlik fiilinin olumsuzunda “ebilmek” kalıbının “-bil-” bölümü düşer.

    Bu cümlelerden birincisinde “taşıyabildi” eylemi yeterlik fiilinin olumlu kullanımıdır. İkinci cümledeki “taşıyamadı” fiili, yeterlik fiilinin olumsuz kullanımıdır. Üçüncü cümledeki “taşımadı” fiili ise “taşımak” fiilinin olumsuz kullanımıdır ve bileşik fiil değildir.

    Not: Yeterlik fiilinin bazı kullanımları, yeterlilik değil olasılık anlamı taşır. Olasılık anlamının olumsuz kullanımında da “bilmek” fiilinin düşmediği görülür.

    b. Tezlik Eylemi (fiil + ivermek)

    Cümlede bildirilen fiilin acele, çabuk bir biçimde gerçekleştiğini ifade eder.

    Not: Tezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde yazılabilir.

    c. Sürerlik Fiili (fiil + ekalmak, edurmak, egelmek)

    Cümlede bildirilen fiilin devamlı bir şekilde yapılmakta olduğunu ifade eder.

    d. Yaklaşma Fiili (fiil + eyazmak)

    Cümlede bildirilen fiilin gerçekleşmeye yaklaştığını ama gerçekleşmediğini ifade eder. Yani cümleye “az kalsın”, “neredeyse” anlamı katar. Yaklaşma bileşik fiili günümüz Türkçesinde sık kullanılmamaktadır.

    3. Anlamca Kaynaşmış Bileşik Fiil

    Bir veya birden fazla ismin bir fiille bir araya gelmesiyle oluşan bileşik fiildir. Bu bileşik fiillerde bulunan fiiller gerçek anlamından uzaklaşır, diğer sözcüklerle kaynaşarak yeni bir fiili karşılar.

    Arkadaşım öğretmenden söz istedi.

    Bu cümlede “istemek” fiili tek başına bir eylemi karşılamamaktadır. Yanındaki “söz” sözcüğüyle birlikte anlamca kaynaşıp “konuşmak için izin almak” anlamında bir fiili karşılamaktadır. Bu yüzden bu cümledeki fiil “söz istemek” fiilidir.

    Not: Bazı anlamca kaynaşmış bileşik eylemlerde bütün sözcükler, gerçek anlamlarından uzaklaştığı için bu sözcükler bitişik yazılır.

    varsaymak, öngörmek, vazgeçmek…

    Not: Bazı eylemler, anlamca kaynaşmış bileşik eylemlerle karıştırılabilir. Bunları ayırt etmek için cümlenin anlamına dikkat etmek gerekir.

    Birinci cümlede “elini”, “oynatmamak” sözcükleri anlamca kaynaşarak “”hiçbir girişimde bulunmamak” anlamında kullanılmıştır. Yani bileşik bir eylemdir. İkinci cümlede ise “el” ve “oynatmamak” sözcükleri gerçek anlamda kullanılmıştır. Yani bu cümlede bileşik eylem yoktur.

    Kaynak

    http://www.edebiyatogretmeni.org/sozcuk-yapisi-konu-anlatimi/

    Yazı kaynağı : beyza32gunes.wordpress.com

    Birleşik Sözcükler Nasıl Oluşur? Birleşik Sözcüklerin Yazımı Konu Anlatımı

    Birleşik Sözcükler Nasıl Oluşur? Birleşik Sözcüklerin Yazımı Konu Anlatımı

    Yeni bir kavramı karşılayabilmek üzere, birden çok daha fazla kelimenin bir araya getirilerek kaynaştırılması ile oluşturulan sözcüklere birleşik sözcük adı verilir.

    Birleşik Kelime Nedir?

    Birleşik kelime ya da birleşik sözcük, dil içerisinde yeni bir kavramın karşılanabilmesi amacı ile iki ya da daha fazla kelimenin kaynaştırılarak oluşturulmuş olduğu kelimeleri ifade eder. Bu söz öbeklerini ortaya çıkaran sözcükler ses türemesi, ses düşmesi, sözcük türü kayması ya da anlam kayması kapsamında aralarına ek kelimeler giremeyecek düzeyde kalıplaşmış olan sözcüklerdir.

    Birleşik Kelime Örnekleri Nelerdir?

    Belirtisiz olan isim tamlamaları, ikilemeler, birleşik fiiller, sıfat tamlamaları, kalıplaşmış çekimli fiillerden meydana gelmiş olan ifadeler yeni bir kavramı ortaya çıkarıyorlarsa bileşik kelime şeklinde ifade edilirler. Birleşik sözcükler en az iki kelimeden oluşur. Kelimelerden en az bir tanesi manasını kaybetmişse ya da sözcüklerin birleşmesi ses türemesine ya da ses düşmesi uğramış ise bitişik kaleme alınırlar. Örnek olarak verilirse: affetmek, azletmek, yalıçapkını, sivrisinek, hanımeli, alıvermek, açıkgöz ve benzeri örnekler verilebilir.

    Birleşik Kelimelerin İsim, Fiil ve Sıfat İle Oluşturulması

    Birleşik sözcükler çeşitli yollar ile oluşturulabilirler. Bu oluşumlar kullanılan sözcüğün isim, fiil ya da sıfat olmasına göre değişiklik gösterir. Bahsedilen bu oluşumlar kapsamında çeşitli birleşik fiil örnekleri vermek mümkündür. En sık kullanılan birleşik kelimeler şu şekilde ifade edilebilir:

    İsim tamlaması yolu ile oluşturulan birleşik fiillere örnek olarak; öğretmenevi, aslanağzı, tavukgöğsü, balıksırtı şeklinde yazılabilir.

    Sıfat tamlaması yolu ile oluşturulan birleşik fiillere örnek olarak; açıkgöz, Kızılırmak, sivrisinek, Kahramanmaraş, Sarıyer şeklinde yazılabilir.

    İki fiilin birleşmesi ile oluşturulan birleşik fiillere örnek olarak; kapkaç çekyat, biçerdöver, gecekondu, uyurgezer ve benzeri kelimeler verilebilir.

    İsim ve fiilin birleşmesi ile oluşturulan birleşik fiillere örnek olarak; ateşkes, gecekondu, uçaksavar gibi örnekler verilebilir.

    Yazı kaynağı : www.milliyet.com.tr

    Yorumların yanıtı sitenin aşağı kısmında

    Ali : bilmiyorum, keşke arkadaşlar yorumlarda yanıt versinler.

    Yazının devamını okumak istermisiniz?
    Yorum yap