Bu sitede bulunan yazılar memnuniyetsizliğiniz halınde olursa bizimle iletişime geçiniz ve o yazıyı biz siliriz. saygılarımızla

    radyasyon görevlileri için izin verilen 5 yıllık ortalama radyasyon doz sınırı nedir

    1 ziyaretçi

    radyasyon görevlileri için izin verilen 5 yıllık ortalama radyasyon doz sınırı nedir bilgi90'dan bulabilirsiniz

    Radkor - Radyasyondan Korunma

    Radyasyondan Korunma

    24.3.2000 tarihli 23999 say�l� resmi gazetede yay�nlanm�� olan Radyasyon Güvenli�i Yönetmeli�i ile iyonla�t�r�lm�� radyasyon alanlar�nda çal��an personeller, radyasyondan korunma ile ilgili bilgileri edinebilmektedirler.


    Dozimetre kullan�c�lar�n�n bilmesi gereken temel kavramlardan baz�lar� a�a��da aç�klanmaktad�r.

    E�de�er doz; birimi Sievert (Sv) olup, radyasyonun türüne ve enerjisine ba�l� olarak doku veya organda so�urulmu� dozun, radyasyon a��rl�k faktörü ile çarp�lm�� halidir.  


    Etkin doz; birimi Sievert (Sv) olup, insan vücudunda ���nlanan bütün doku ve organlar için hesaplanm�� e�de�er dozun, her doku ve organ�n doku a��rl�k faktörleri ile çarp�lmas� sonucunda elde edilen dozlar�n toplam�d�r.


    Radyasyon Görevlisi; radyasyon kayna�� ile yürütülen faaliyetlerden dolay� görevi gere�i, bu Yönetmeli�in 10 uncu maddesinde toplum üyesi ki�iler için belirtilen doz s�n�rlar�n�n üzerinde radyasyona maruz kalma olas�l��� olan ki�idir.


    Radyasyondan Korunma Dan��man�; mühendislik veya fen bilimleri alan�nda ald��� temel e�itim üzerine radyasyondan korunma alan�nda e�itim alm�� ve uygulamaya özgü olarak bu Yönetmeli�in 74 üncü maddesinde belirtilen faaliyetlerde en az dört y�ll�k deneyime sahip ki�idir.


    Radyasyondan Korunma Sorumlusu; radyasyondan korunmada temel güvenlik standartlar�n� yap�lan i�in niteliklerine göre uygulayacak, bu alandaki e�itim ve deneyimi lisanslama a�amas�nda Kurum taraf�ndan de�erlendirilerek uygun görülen ki�idir.


    Y�ll�k doz s�n�rlar�


    Y�ll�k doz s�n�rlar� sa�l��a zarar vermeyecek �ekilde uluslararas� standartlara uygun olarak, radyasyon görevlileri ve toplum üyesi ki�iler için ayr� ayr� belirlenmi�tir.


    Radyasyon görevlileri için etkin doz ard���k be� y�l�n ortalamas� 20 mSv’i, herhangi bir y�lda ise 50 mSv’i geçemez. El ve ayak veya cilt için y�ll�k e�de�er doz s�n�r� 500 mSv, göz merce�i için 150 mSv’dir. (Göz merce�i doz s�n�r�: 20 mSv ICRP 2007)


    Toplum üyesi ki�iler için etkin doz y�lda 1 mSv’i geçemez. Özel durumlarda; ard���k be� y�l�n ortalamas� 1 mSv olmak üzere y�lda 5 mSv’e kadar izin verilir. Cilt için y�ll�k e�de�er doz s�n�r� 50 mSv, göz merce�i için 15 mSv’dir.


    Hamile radyasyon görevlileri için doz s�n�rlar�: Hamileli�i belirlenmi� kad�n çal��an, çal��ma �artlar�n�n yeniden düzenlenebilmesi amac�yla yönetimi haberdar eder. Hamileli�in bildirilmesi kad�n çal��an�n çal��mas�na engel te�kil etmez, gerekiyorsa çal��ma ko�ullar� yeniden düzenlenir. Bu nedenle, do�acak çocu�un alaca�� dozun mümkün oldu�u kadar dü�ük düzeyde tutulmas� sa�lan�r ve toplum için belirlenen doz s�n�rlar�na uyulur. Emzirme dönemindeki kad�n çal��anlar, radyoaktif kontaminasyon riski ta��yan i�lerde çal��t�r�lmaz. (Madde-12)


    Radyasyon alanlar�n�n s�n�fland�r�lmas�:


    Denetimli Alanlar: Radyasyon görevlilerinin giri� ve ç�k��lar�n�n özel denetime, çal��malar radyasyondan korunma bak�m�ndan özel kurallara ba�l� oldu�u ve görevi gere�i radyasyon ile çal��an ki�ilerin ard���k be� y�l�n ortalama y�ll�k doz s�n�rlar�n�n 3/10’undan fazla radyasyon dozuna maruz kalabilecekleri alanlard�r.


    Gözetimli Alanlar: Radyasyon görevlileri için y�ll�k doz s�n�rlar�n�n 1/20’sinin a��lma olas�l��� olup, 3/10’unun a��lmas� beklenmeyen, ki�isel doz ölçümünü gerektirmeyen fakat çevresel radyasyonun izlenmesini gerektiren alanlard�r.


    TAEK’in resmi web sitesinden yönetmeli�in tamam�na ula��labilmektedir.  

    Yazı kaynağı : www.radkor.com

    Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği - Antalya Diş Hekimleri Odası

    Resmi Gazete

    Tarih:24.03.2000; Sayı:23999

    BİRİNCİ KISIM

    Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar, Muafiyet

    Amaç

    MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, iyonlaştırıcı radyasyon ışınlamalarına karşı kişilerin ve çevrenin radyasyon güvenliğini sağlamaktır.

    Kapsam

    MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, radyasyon güvenliğinin sağlanmasını gerektiren her türlü tesis ve radyasyon kaynağının zararlı etkilerinden kişileri ve çevreyi korumak için alınması gereken her türlü tedbiri ve yapılması gereken faaliyetlerle ilgili hususları kapsar.

    Dayanak

    MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik, 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanunu`nun 4üncü maddesinin (d) bendine dayanılarak hazırlanmıştır.

    Tanımlar

    MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelik`te geçen tanımlardan;

    a) Eşdeğer doz; birimi Sievert (Sv) olup, radyasyonun türüne ve enerjisine bağlı olarak doku veya organda soğurulmuş dozun, radyasyon ağırlık faktörü ile çarpılmış halini,

    b) Etkin doz; birimi Sievert (Sv) olup, insan vücudunda ışınlanan bütün doku ve organlar için hesaplanmış eşdeğer dozun, her doku ve organın doku ağırlık faktörleri ile çarpılması sonucunda elde edilen dozların toplamını,

    c) Kuruluş veya Tesis; bu Yönetmelik kapsamına giren radyasyon kaynaklarıyla ilgili faaliyet gösterilen yerleri,

    d) Kurum; Türkiye Atom Enerjisi Kurumu`nu,

    e) Lisans Sahibi; bu Yönetmelik hükümlerine göre verilen lisans belgesinde ismi belirtilen ve radyasyon güvenliği mevzuatının uygulanmasında Kuruma karşı sorumlu olan kişiyi,

    f) Ücret ; Kurum`un “Mal ve Hizmet Üretim ve Yayın Satışları Genelgesi”nde belirtilen ve her yıl Başbakan ve/veya yetkili Bakan tarafından onaylanan ücretleri,

    g) Radyasyon; iyonlaştırıcı radyasyonu,

    h) Radyasyon Görevlisi; bu Yönetmeliğin 10uncu maddesinde belirtilen yıllık doza maruz kalma olasılığı bulunan ve bu Yönetmeliğin 15inci maddesinde belirtilen denetimli ve gözetimli alanlarda görevi gereği radyasyon kaynağı ile çalışan kişiyi,

    ı) Radyasyon Güvenliği Uzmanı; mühendislik veya fen bilimleri alanında aldığı temel eğitim üzerine radyasyon güvenliği alanında lisans üstü eğitimi veya radyasyon güvenliği ile ilgili olarak katıldığı yurt içi ve/veya yurt dışı eğitimi Kurum tarafından uygun görülüp onaylanan ve radyasyon güvenliği konusunda en az 4 (dört) yıllık deneyime sahip kişiyi,

    i) Radyasyon Korunması Sorumlusu; radyasyon korunmasında temel güvenlik standartlarını yapılan işin niteliklerine göre uygulayacak, ve bu alanda eğitim ve deneyimi belgelenmiş ve Kurum tarafından onaylanmış kişiyi,

    j) Radyofarmasötik Yönetmeliği; 23/12/1993 tarihli ve 21797 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Radyofarmasötik Yönetmeliğini”,

    k) Tıbbi Fizik Uzmanları; Kurum tarafından aranacak koşulları özel yönetmeliklerinde belirtilen ve tıbbi uygulama alanlarına göre radyoterapi, radyoloji ve nükleer tıp fizikçisi olarak isimlendirilen kişileri,

    l) Tahribatsız Muayene Metotları uzmanı; TS7477EN473 standardı kapsamında belirtilen esaslara göre vasıflandırılmış kişileri,

    m) Toplum etkin dozu; ışınlamaya maruz kalan çeşitli grupların ortalama etkin dozu ile bu grubu oluşturan kişi sayısının çarpımının toplamını,

    n) Tüzük; 24/7/1985 tarihli ve 85/9727 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan Radyasyon Güvenliği Tüzüğü`dür.

    o) Yüklenmiş eşdeğer doz; birimi Sievert (Sv) olup, radyoaktif maddenin alınmasını takiben, doku veya organda kaldığı sürede (süre belirtilmemiş ise, yetişkinler için 50 yıl, çocuklar için 70 yıl alınır) vermiş olduğu eşdeğer doz toplam dozu,

    ö) Yüklenmiş etkin doz; yüklenmiş eşdeğer dozun, her doku ve organın doku ağırlık faktörleri ile çarpılması sonucunda elde edilen toplamı,

    p) Yönetim; (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile eklenmiştir) Lisanslı faaliyetlerin mevzuata uygun olarak yürütülmesini ve sürekliliğini sağlamak için gerekli insan gücü ile teknik ve finansal altyapıyı temin etme yetkisi ve sorumluluğuna sahip olan lisans sahibinin kendisini veya onun bağlı olduğu Yönetim kademesini/kişiyi,”

    ifade eder.

    (2) Bu Yönetmelikte geçen diğer teknik tanımların anlamları 9/9/1991 tarihli ve 20286 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Nükleer Tanımlar Yönetmeliği`nde verilmiştir.

    Muafiyetler

    MADDE 5 – (1) Radyoaktivite miktarları ve radyoaktivite konsantrasyonları aşağıda verilen değerleri aşmayan radyoaktif maddeler ile doz hızları aşağıda verilen sınır değerlerini aşmayan radyasyon üreten cihazların ithali, ihracı, imali, depolanması, bulundurulması, kullanılması ve bu kaynaklarla çalışılabilmesi, Kuruma bildirim yükümlülüğü ve Kurum tarafından toplam miktara sınır koyma hakkı saklı kalmak kaydıyla bu Yönetmelik hükümlerinden muaftır.

    a) Radyoaktiviteleri toplamı Ek-1`in 2nci sütununda belirtilen miktarları aşmayan radyoaktif maddeler,

    b) Radyoaktivite konsantrasyonları Ek-1`in 3üncü sütununda belirtilen miktarları aşmayan radyoaktif maddeler,

    c ) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) Radyasyon yayan ve Ek-1`deki değerleri aşan miktarlarda radyoaktif madde içeren düzenekler, aşağıdaki hususların hepsinin bir arada sağlanması halinde ;

    1) Kurum tarafından olası zararlarına karşı, üstünlükleri göz önünde bulundurularak, kullanılması uygun görülen düzenekler,

    2) Radyoaktif maddenin herhangi bir sızıntı ve bulaşmasına karşı etkin bir şekilde korunması sağlanmış olan kapalı kaynaklar,

    3) Normal çalışma koşullarında, yüzeyinden 10 cm uzaklıkta herhangi bir noktadaki doz hızı 1 µSv/h (0.1 mrem/h) değerini aşmayan düzenekler,

    ç) Normal çalışma koşullarında ulaşılabilen herhangi bir yüzeyinden 10 cm mesafedeki herhangi bir noktada doz hızı 1 µSv/h (0.1 mrem/h) değerini aşmayan, görüntü veren (televizyon, monitör gibi) katot ışını tüpler veya 30 kV`un altında gerilimle çalışan diğer elektrikli cihazlar,

    d) ( 29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir ) (d) bendinde belirtilen koşullar dışında kalan ve radyoaktif madde içermeyen fakat iyonlaştırıcı radyasyon yayan, X-ışını, katot ışını tüpü ve benzer düzenekler aşağıdaki hususların hepsinin bir arada sağlanması halinde;

    1) Muhtemel zararlarına karşı Kurum tarafından üstünlükleri gözönünde bulundurularak, kullanılması uygun görülen düzenekler,

    2) Normal çalışma koşullarında, yüzeyinden 10 cm uzaklıkta herhangi bir noktadaki doz hızı 1 µSv/h (0.1 mrem/h) değerini aşmayan düzenekler.

    e) Radyoaktif madde içeren gıda maddeleri, tıbbi malzemeler, ilaçlar ve benzeri tüketici ürünleri, muafiyet sınırları içinde olsa bile Kurum tarafından gerekli görülen hallerde izin yükümlülüğü aranır.

    Muafiyet sınırları içerisinde olduğu halde izin verilmeyen maddeler

    MADDE 6 – (1) Bu Yönetmeliğin 5inci maddesindeki muafiyet sınırları içerisinde bulunsa bile, radyoaktif madde içeren oyuncaklar, kırtasiye malzemeleri, giysiler, kozmetikler, ev eşyaları ve benzeri malzemelerin ithali, ihracı, imali, bulundurulması, kullanılması ve depolanması yasaktır. Aksi takdirde bu Yönetmeliğin 75inci maddesi hükümleri uygulanır.

    İKİNCİ KISIM

    Radyasyon Korunmasında Temel Güvenlik Standartları

    BİRİNCİ BÖLÜM

    Radyasyon Korunması Sistemi

    Doz sınırlama sisteminin temel ilkeleri

    MADDE 7 – (1) Radyasyon korunmasında kullanılan, doz sınırlama sisteminin üç temel ilkesi aşağıda verilmiştir:

    a) Uygulamaların Gerekliliği: Işınlanmanın zararlı sonuçları gözönünde bulundurularak, net bir fayda sağlamayan hiçbir radyasyon uygulamasına izin verilemez.

    b) Radyasyon Korunmasının Optimizasyonu: Tedavi amaçlı tıbbi ışınlamalar hariç, radyasyon ışınlanması gerektiren uygulamalarda bireysel dozların büyüklüğü, ışınlanacak kişilerin sayısı, olası tüm ışınlanmalar için, ekonomik ve sosyal faktörler gözönünde bulundurularak mümkün olan en düşük dozun alınması sağlanmalıdır.

    c) Doz Sınırlaması: Bireylerin normal ışınlanmaları, izin verilen tüm ışınlamaların neden olduğu ilgili organ ya da dokudaki eşdeğer doz ile etkin doz, bu Yönetmeliğin 10uncu maddesinde belirtilen yıllık doz sınırlarını aşamaz.

    İKİNCİ BÖLÜM

    Doz Sınırları

    Doz sınırları ile ilgili kavramlar

    MADDE 8 – (1) Radyasyon korunmasında kullanılan doz sınırlarına ilişkin kavramlar aşağıda belirtilmiştir:

    a) Birincil Sınırlar: Radyasyon görevlilerinin veya toplum bireylerinin alabileceği yıllık “eşdeğer doz”, “etkin doz”, “yüklenmiş eşdeğer doz”, “yüklenmiş etkin doz” veya belirlenen bireyler topluluğunun “toplum etkin dozu” sınırlarıdır.

    b) İkincil Sınırlar : Birincil doz sınırlarının doğrudan uygulanamadığı durumlarda kullanılan doz sınırlarıdır. İkincil sınırlar, dış ışınlanma durumunda “eşdeğer doz indeksi” ile iç ışınlanma durumunda ise, “yıllık vücuda alınma sınırları” (ALI) cinsinden ifade edilir.

    c) Türetilmiş Sınırlar: Belirli bir modele göre birincil sınırlardan türetilmiş sınırlar olup, bunlara uyulduğu takdirde, birincil sınırlara da uyulduğu kabul edilir.

    d) İzin Verilen Sınırlar: Kurum tarafından saptanan ve genellikle birincil ve ikincil sınırlardan daha düşük olan sınırlardır.

    e) İşletme Sınırları: Hangi türden olursa olsun, bütün radyasyon kaynakları için Kurum tarafından saptanan birincil ve ikincil sınırları aşmamak koşulu ile Lisans Sahibi tarafından belirlenen sınırlardır.

    Referans düzeyleri

    MADDE 9 – (1)Radyasyon korunması programlarında kullanılan herhangi bir büyüklük için özel bir uygulamanın başlatılması amacıyla belirlenen düzeylerdir. Kurum tarafından tespit edilen referans düzeyleri aşağıda verilmiştir.

    a) Kayıt Düzeyi: Radyasyon korunmasını sağlamak amacı ile, eşdeğer doz, etkin doz veya vücuda alınma miktarlarının kayıtlarının tutulması ve saklanması gerekmektedir. Bu Yönetmeliğin 10uncu maddesinde verilen yıllık doz sınırlarının aylık dönemlerde radyasyon görevlileri için 0.2 mSv, halk için ise 0.01 mSv`i aşması durumlarında kayıtlar tutulmaya başlanır.

    b) İnceleme Düzeyi: Üzerinde daha fazla inceleme yapılmasını gerektiren eşdeğer doz, etkin doz veya vücuda alınma miktarlarıdır. Bu düzey, bir ay için bu Yönetmeliğin 10uncu maddesinde verilen yıllık eşdeğer doz sınırının 1/10`udur.

    c) Müdahele Düzeyi: Olağan dışı durumlar için Kurum tarafından önceden belirlenen ve aşılması durumunda müdahaleyi gerektiren eşdeğer doz, etkin doz veya vücuda alınma miktarlarını gösteren değerler olup, bu Yönetmeliğin 10uncu maddesinde verilen yıllık eşdeğer doz sınırının bir defada alınması ve aynı yıl süresince bu değerin aşılması halidir. Nükleer veya radyolojik tehlike durumunda öngörülen müdahale düzeyleri “TAEK Nükleer ve Radyolojik Tehlike Durumu Uygulama Planında” detaylı olarak verilmiştir. Müdahale düzeylerinden;

    1) Eylem düzeyi; sürekli ışınlanmalar veya tehlike durumunda, iyileştirici veya koruyucu eylemlerin yapılacağı, eşdeğer doz hızı veya radyoaktivite konsantrasyon düzeyidir. Müdahale gerektiren bir durumun ortaya çıkması beklendiğinde, eylem düzeyi bu Yönetmeliğin ani ışınlamalar için 48inci maddesinde, sürekli ışınlamalar içinse 49uncu maddesinde verilmektedir.

    2) Rehber düzey; aşılması halinde önlem alınmasını gerektirebilen doz düzeyi olup, kronik ışınlamalarda öngörülen rehber düzeyler bu Yönetmeliğin 37nci maddesinde, tıbbı uygulamalarda öngörülen rehber düzeyler bu Yönetmeliğin 28inci maddesinde belirtilmektedir.

    Yıllık doz sınırları

    MADDE 10 – (1)Yıllık doz sınırları sağlığa zarar vermeyecek şekilde uluslararası standartlara uygun olarak, Kurum tarafından radyasyon görevlileri ve toplum üyesi kişiler için ayrı ayrı belirlenmiştir. Yıllık toplam doz aynı yıl içindeki dış ışınlama ile iç ışınlamadan alınan dozların toplamıdır. Kişilerin, denetim altındaki kaynaklar ve uygulamalardan dolayı bu sınırların üzerinde radyasyon dozuna maruz kalmalarına izin verilemez ve bu sınırlara tıbbi ışınlamalar ve doğal radyasyon nedeniyle maruz kalınacak dozlar dahil edilemez.

    a) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) Radyasyon görevlileri için etkin doz ardışık beş yılın ortalaması 20 mSv`i, herhangi bir yılda ise 50 mSv`i geçemez. El ve ayak veya cilt için yıllık eşdeğer doz sınırı 500 mSv, göz merceği için 150 mSv`dir. Cilt için en yüksek radyasyon dozuna maruz kalan 1 cm2`lik alanın eşdeğer dozu, diğer alanların aldığı doza bakılmaksızın ortalama cilt eşdeğer dozu olarak kabul edilir.

    b) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) Toplum üyesi kişiler için etkin doz yılda 1 mSv`i geçemez. Özel durumlarda; ardışık beş yılın ortalaması 1 mSv olmak üzere yılda 5 mSv`e kadar izin verilir. Cilt için yıllık eşdeğer doz sınırı 50 mSv, göz merceği için 15 mSv`dir

    c) 18 yaşından küçükler Tüzüğün 6ncı maddesine göre radyasyon uygulaması işinde çalıştırılamazlar. Bu Yönetmeliğin 15inci maddesinin (b) bendinde belirtilen alanlarda, eğitim amaçlı olmak koşuluyla, eğitimleri radyasyon kaynaklarının kullanılmasını gerektiren 16-18 yaş arasındaki stajyerler ve öğrenciler için etkin doz, herhangi bir yılda 6 mSv`i geçemez. Ancak el, ayak veya deri için yıllık eşdeğer doz sınırı 150 mSv, göz merceği için 50 mSv`dir.

    Özel durumlar için planlanan ışınlanmalar

    MADDE 11 – (1) Normal uygulamalarda ortaya çıkan ve yıllık doz sınırları üzerinde etkin doza maruz kalmayı gerektiren, fakat ışınlanmanın dışında başka yöntemlerin bulunmadığı özel durumlarda Kurum`un izniyle yapılan ışınlanmalardır. Özel durumlarda ışınlamaya maruz kalacak radyasyon görevlileri için doz sınırları herhangi bir yılda 50 mSv`i, birbirini takip eden 10 yıl içinde ortalama yıllık 20 mSv`i ve toplamda 100 mSv`i geçemez.

    (2) Yıllık etkin dozun beş katından fazla radyasyon dozu almış radyasyon görevlileri ile çocuk doğurma çağındaki radyasyon görevlileri özel bir durum için planlanmış ışınlanmalarda görevlendirilemezler.

    Hamile radyasyon görevlileri için doz sınırları

    MADDE 12 – (1) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) Hamileliği belirlenmiş kadın çalışan, çalışma şartlarının yeniden düzenlenebilmesi amacıyla yönetimi haberdar eder. Hamileliğin bildirilmesi kadın çalışanın çalışmasına engel teşkil etmez, gerekiyorsa çalışma koşulları yeniden düzenlenir. Bu nedenle, doğacak çocuğun alacağı dozun mümkün olduğu kadar düşük düzeyde tutulması sağlanır ve toplum için belirlenen doz sınırlarına uyulur.

    (2) Emzirme dönemindeki kadın çalışanlar, radyoaktif kontaminasyon riski taşıyan işlerde çalıştırılmaz.

    Görevi gereği ışınlanmalar için ikincil sınırlar

    MADDE 13 – (1) Görevi gereği ışınlanmalar için doz sınırları ile uygunluğu sağlamak üzere, eşdeğer doz indisleri ve Ek-2`de verilen yıllık vücuda alınma sınırları değerleri (ALI) kullanılır.

    Kritik gruplar için ikincil sınırlar

    MADDE 14 – (1)Yetişkinlerden oluşan kritik grup üyesi kişiler için, Ek-2`de verilen uygun “ALI” değerlerinin 1/10`u ve iç ışınlanma durumunda bebek ve çocuklardan oluşan kritik grup üyesi kişiler için ise uygun “ALI” değerlerinin 1/100`ü kullanılır.

    ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

    Radyasyon Alanları

    Radyasyon alanlarının sınıflandırılması

    MADDE 15 – (1) Maruz kalınacak yıllık dozun 1 mSv değerini geçme olasılığı bulunan alanlar radyasyon alanı olarak nitelendirilir ve radyasyon alanları radyasyon düzeylerine göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılır:

    a) Denetimli Alanlar: Radyasyon görevlilerinin giriş ve çıkışlarının özel denetime, çalışmalarının radyasyon korunması bakımından özel kurallara bağlı olduğu ve görevi gereği radyasyon ile çalışan kişilerin ardışık beş yılın ortalama yıllık doz sınırlarının 3/10`undan fazla radyasyon dozuna maruz kalabilecekleri alanlardır.

    Denetimli alanların girişlerinde ve bu alanlarda aşağıda belirtilen radyasyon uyarı levhaları bulunması zorunludur:

    1) Radyasyon alanı olduğunu gösteren temel radyasyon simgeleri (Ek-3),

    2) Radyasyona maruz kalma tehlikesinin büyüklüğünü ve özelliklerini anlaşılabilir şekilde göstermek üzere gerekli bilgi, simge ve renkleri taşıyan işaretler,

    3) Denetimli alanlar içinde radyasyon ve bulaşma tehlikesi bulunan bölgelerde geçirilecek sürenin sınırlandırılması ile koruyucu giysi ve araçlar kullanılması gerekliliğini gösteren uyarı işaretleri.

    b) Gözetimli Alanlar: Radyasyon görevlileri için yıllık doz sınırlarının 1/20`sinin aşılma olasılığı olup, 3/10`unun aşılması beklenmeyen, kişisel doz ölçümünü gerektirmeyen fakat çevresel radyasyonun izlenmesini gerektiren alanlardır.

    Radyasyon alanlarının izlenmesi

    MADDE 16 – (1) Radyasyon alanlarının izlenmesinde uygun radyasyon ölçüm cihazları ve dozimetreler kullanılır. Radyasyon alanlarının radyasyon/radyoaktivite düzeyi ölçümleri Kurum tarafından belirtilen sıklık ve yöntemlere uygun olarak yapılır. Bu ölçümlerde kullanılan cihazların kalibrasyonları Kurum tarafından uygun görülen aralıklarla, Kurumun İkincil Standart Dozimetre Laboratuvarı`nda yapılır.

    Öğrenciler

    MADDE 17 – (1)16-18 yaşları arasındaki öğrenci ve stajyerlere sadece gözetimli alanlarda eğitim izni verilebilir. Öğrenci ve stajyerlerin doz sınırları bu Yönetmeliğin 10uncu maddesi (c) bendinde belirtilmektedir.

    Ziyaretçiler

    MADDE 18 – (1) Ziyaretçiler denetimli alanlara kesinlikle, gözetimli alanlara ise radyasyon korunması sorumlusundan izin almadan giremezler. İzin verilen ziyaretçilerin giriş ve çıkış saatlerinin kayıtlarının tutulması radyasyon korunması sorumlusu tarafından sağlanır.

    ÜÇÜNCÜ KISIM

    Işınlanmalar

    BİRİNCİ BÖLÜM

    Görev Gereği Işınlanmalar

    Görev gereği ışınlanmalar

    MADDE 19 – (1) Görev gereği ışınlanmalarda yıllık doz sınırları bu Yönetmeliğin 10uncu, özel durumlardaki ışınlanmalar 11inci, radyasyon alanları 15inci, kayıtlar 70inci, sorumluluklar ise 71inci maddesinde belirtilmiştir.

    Çalışma koşulları

    MADDE 20 – (1) Görevleri gereği radyasyona maruz kalan kişilerin çalışma koşulları aşağıdaki şekilde sınıflandırılır:

    Çalışma Koşulu A: Yılda 6 mSv`den daha fazla etkin doza veya göz merceği, cilt, el ve ayaklar için yıllık eşdeğer doz sınırlarının 3/10`undan daha fazla doza maruz kalma olasılığı bulunan çalışma koşuludur.

    Çalışma Koşulu B: Çalışma Koşulu A`da verilen değerleri aşmayacak şekilde radyasyon dozuna maruz kalma olasılığı bulunan çalışma koşuludur.

    Kişisel dozimetre zorunluluğu

    MADDE 21 – (1) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) Yıllık dozun, izin verilen düzeyin 3/10`unu aşma olasılığı bulunan Çalışma Koşulu A durumunda görev yapan kişilerin, kişisel dozimetre kullanması zorunludur. Belirlenen dönemlerde değerlendirmek üzere bu dozimetreler Kuruma gönderilir, radyasyon güvenliği uzmanları tarafından değerlendirilir ve değerlendirme sonuçları ilgililere bildirilir. Kurum tarafından gerekli görüldüğü hallerde diğer dozimetrik yöntemler de kullanılır, yapılan hizmete ilişkin ücretler her yıl ücret listesine göre tahsil edilir.

    Koruyucu giysi ve teçhizat

    MADDE 22 – (1) Yapılan işin niteliğine uygun koruyucu giysi ve teçhizat kullanılır.

    Tıbbi gözetim

    MADDE 23 – (1) Radyasyon görevlilerinin bu Yönetmeliğin 15inci maddesinde belirtilen alanlarda işe başlamadan önce bu Yönetmeliğin 51inci maddesinin (d) bendinde belirtilen sağlık raporu istenir, ayrıca hematolojik, dermatolojik ve hekim tarafından gerekli görülmesi halinde radyolojik tetkikleri yapılır.

    (2) Denetimli alanlarda görev yapanların hematolojik tetkikleri yılda en az bir kez yapılır.

    (3) Kurum tarafından gerekli görüldüğü hallerde ise bu süre kısaltılır ve raporları saklanır.

    İKİNCİ BÖLÜM

    Tıbbi Işınlanmalar

    Hastanın radyasyon güvenliği

    MADDE 24 – (1)Tanı ve tedavi amacıyla radyasyon uygulamalarının amacına ulaşması öncelikli olmak üzere hastanın radyasyon güvenliğini sağlamak üzere aşağıdaki hususlara uyulur.

    a) Hekimin yazılı kararı olmayan hiçbir ışınlama yapılamaz.

    b) Hastanın alacağı veya alması gereken doz miktarının tayini ve tıbbi ışınlama süresince hastanın radyasyon güvenliğini sağlamak üzere gerekli tüm bilgiler hekim tarafından yazılı olarak önceden belirlenir ve bunlar kesinlikle uygulanır.

    c) Görevli tüm personel, tanı ve tedavinin gerektirdiği radyasyon güvenliği konularında eğitilmiş olmalıdır.

    d) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) Hastanın radyasyon güvenliğinin sağlanması ile ilgili denetimler Kurum ve/veya Kurumunun yetkilendirdiği konusunda uzman kuruluşlar tarafından yapılır.

    e) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) Cihazların kalibrasyonun sağlanması, kalite kontrollerinin yapılması ve hasta dozlarının takibi bu konuda uzman yetkili kişilerin denetimi altında yapılır.

    Tıbbi amaçlı ışınlamaların gerekliliği

    MADDE 25 – (1) Tıbbi ışınlamalara aşağıdaki koşullarda izin verilir.

    a) Alternatif tekniklerle karşılaştırıldığında, radyasyonla yapılacak tanı ve tedavinin yararları radyasyonun hasarlarına göre daha ağırlık kazandığı durumlarda tıbbi ışınlamalar uygulanır.

    b) Mesleki, yasal veya sağlık sigortası amaçlı tıbbi ışınlanmalar, sağlıkla ilgili belirgin bir beklenti olmadıkça ve uygulama tipi hakkında profesyonel kuruluşların görüşleri alınmadan yapılamaz.

    c) Toplumun sağlık taramalarında radyolojik yöntemler ekonomik ve sosyal bedelin sağlık riskini karşılaması halinde ve kişiler için net bir yarar sağlayacak ise uygulanır.

    d) Sağlık kuruluşlarının Etik Komite önerileri ve yazılı onayları ile araştırma yapılacak kişinin yazılı onayı alınmadan araştırma amacıyla tıbbi ışınlanmalarına izin verilemez.

    Tıbbi ışınlamalarda korunmanın optimizasyonu

    MADDE 26 – (1)Tıbbi ışınlanmalarda optimizasyonu sağlamak üzere bu Yönetmeliğin 7nci maddesinde belirtilen optimizasyon kuralına ilaveten aşağıdaki hususlar sağlanır.

    a) Cihaz, planlanmamış bir ışınlanma durumunda hasta dozunu en düşük düzeyde tutmak üzere sistemin tek bir bileşenin hatasını anında belirlemelidir.

    b) Cihaz, insan hataları nedeniyle ortaya çıkacak planlanmamış ışınlanmaları en düşük düzeyde tutabilecek özelliklere sahip olmalıdır.

    c) (a) ve (b) bendlerinde belirtilen hususlara neden olacak bilgiler üretici firmadan temin edilmelidir.

    d) Cihazların özellikleri Türk Standartlarına (TS), bulunmaması halinde Uluslararası Standardizasyon Organizasyonu (ISO), Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC), Avrupa Birliği (EU) standartlarına veya bunlara eşdeğer ulusal standartlara uygun olmalıdır.

    e) Cihazların performans özellikleri ile kullanma ve bakım talimatları, Radyasyondan Korunma ve Güvenlik Talimatlarını da içermelidir.

    f) Cihazların teknik özelliklerine ilişkin hükümler konu ile ilgili özel yönetmelik hükümlerine uymalıdır.

    Tıbbi ışınlamalarda kalite temini

    MADDE 27 – (1)Tıbbi ışınlamaların yapıldığı tesislerde uygulanacak kalite temini programları özellikle aşağıdaki hususları içermelidir.

    a) Cihazların kalite kontrollerini içeren kalite denetimleri, Kurum ve/veya kurumunun yetkilendirdiği kuruluşlar tarafından yapılır. Kurum yetkilendirdiği kuruluşları denetler ve gerektiğinde yetkilerini iptal eder,

    b) Yetkili kuruluşlar radyasyon kaynaklarının, tanı ve tedaviye etki eden fiziksel parametreleri ilk kurulduklarında ve daha sonra düzenli olarak ölçmelidir,

    c) Ölçülen parametrelerin ulusal veya uluslararası mevzuata uygunluğu doğrulanmalıdır,

    d) Radyasyon ölçüm cihazlarının kalibrasyonları ile dozimetrik verilerin uygunluğu doğrulanmalıdır.

    e) Kalite temini program sonuçları kayıt edilmeli ve sonuçlardan Kurum bilgilendirilmelidir.

    (2) Kurum kalite temin programları uygulamalarını denetler. Denetim sonuçları yetersiz olan cihazlar yeterliliği belgeleninceye kadar kullanılamaz, aksi takdirde bu Yönetmeliğin 75inci maddesi hükümleri uygulanır.

    Tıbbi ışınlamalarda rehber düzeyler

    MADDE 28 – (1)Tanı, tedavi eğitim ve araştırma amaçlı ışınlanmalarda, mesleki ve toplumsal sağlık taramalarındaki ışınlanmalarda kişilerin alacağı radyasyon dozu, Kurum tarafından öngörülen rehber düzeylerine uygun olmalıdır. Bu düzeyler Ek-4 te belirlenmektedir.

    Araştırma amaçlı tıbbi ışınlanmalar

    MADDE 29 – (1)Kişiye net bir yarar sağlamayan, alacakları doz ve risk hakkında kişilerin bilgilendirildiği, kişilerin ve Etik Komite`nin yazılı onayı alınmış araştırma amaçlı gönüllü ışınlanmalarda, halk için bir yıllık en yüksek izin verilen doz düzeyi aşılamaz. Çok özel durumlarda Kurum tarafından onaylanmak koşuluyla radyasyasyon görevlileri için izin verilen ortalama yıllık doz düzeyine izin verilebilir.

    Gönüllüler ve ziyaretçiler

    MADDE 30 – (1) Gerek görülen hallerde tıbbi tanı ve tedavi altındaki hastalara gönüllü ve bilinçli olmak koşuluyla yardım etmek isteyen veya hasta ziyareti için gelen kişilerin alacakları etkin doz, tanı ve tedavi süresince 5 mSv değerini aşamaz.

    Hastaların taburcu edilebilecekleri en yüksek radyoaktivite düzeyleri

    MADDE 31 – (1) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) 131 radyoaktif maddesi verilen hastaların taburcu edilebilmesi için aşağıdaki hususlara uyulur:

    a) 800 MBq`in üstünde I – 131 radyoaktif maddesi verilen hastalar vücuttaki radyoaktivite miktarının 600 MBq`in ve hastadan 1 metre uzaktaki doz hızının 30 µSv/saat`in altına düşünceye kadar Kurum tarafından sıvı atık sistemi ve oda projesi uygun bulunan izolasyonlu ayrı bir odada bekletildikten sonra (e) bendi koşulları sağlanmak suretiyle taburcu edilir.

    b) 800 MBq`e kadar I – 131 radyoaktif maddesi verilen hastaların vücuttaki radyoaktivite miktarı 600 MBq`in ve hastadan 1 metre uzaktaki doz hızı 30 µSv/saat`in altına düşünceye ayrı bir odada bekletildikten sonra (e) bendi koşulları sağlanmak suretiyle taburcu edilir.

    c) 600 MBq`e kadar aktivite verilen hastalar (e) bendi koşulları sağlanmak suretiyle taburcu edilir.

    d) Hastaya verilecek yukarda belirtilen talimatlar hastada kalan radyoaktivite miktarı ve hastanın fiziksel, sosyoekonomik ve yaşam koşulları göz önüne alınarak her hasta için özel olarak belirlenir. Hastanın özel koşulları değerlendirildikten sonra Ek-V`de verilen I-131 ile tedavi gören hastaların taburcu edilme koşullarına uymak ve hastaya, diğer kişilerle temasları ve radyasyon korunması ile ilgili alınacak önlemler Ek-VI`da verilen format doğrultusunda sözlü ve yazılı talimatlar şeklinde imza karşılığı verilmek şartıyla taburcu edilir.

    e) Hasta bilgilerinin, hastalara verilen aktivite miktarının, taburcu edilen hastada kalan aktivite miktarının ve hastadan 1 m mesafedeki doz hızının saati ve tarihi belirtilecek şekilde kayıtları tutulur.

    Hastaların kaza sonucu ışınlanmaları

    MADDE 32 – (1)Radyasyon ile tedavinin yanlış hastaya veya yanlış dokuya uygulanması, yanlış radyofarmasötik kullanılması, tedavinin belirlenenden farklı uygulanması durumlarında veya tanı amaçlı uygulamalarda dozun rehber düzeyin belirgin şekilde üzerine çıkması veya cihaz arızası, kaza, hata gibi nedenlerle hastanın beklenenden fazla doz alması durumunda;

    a) Hasta dozu belirlenir,

    b) Durum hakkında Kurum bilgilendirilir,

    c) Durum hastaya, radyasyon korunması sorumlusuna ve ilgili doktoruna bildirilir,

    d) Önlemler ve hastanın durumuna göre yapılması gerekenler belirlenerek, uygulanması sağlanır.

    e) Tekrarlanmaması için önlemler alınır, gerekli görülen hallerde bu Yönetmeliğin 59uncu ve 75inci maddeleri hükümleri uygulanır.

    ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

    Toplumun Işınlanması

    Toplumun ışınlanması

    MADDE 33 – (1) Toplum üyesi kişilerin maruz kalabilecekleri yıllık doz sınırları bu Yönetmeliğin 10uncu maddesinde belirtilmiştir.

    Radyoaktif maddelerin çevreye verilmesi

    MADDE 34 – (1) Çevreye radyoaktif madde verilmesini gerektiren uygulamalar için lisans sahibi tarafından Kurumdan önceden izin alınması zorunludur. Lisans sahibi izin almak için, aşağıdaki bilgileri içeren bir rapor hazırlayarak Kurum`a yazılı olarak başvurur.

    a) Çevreye verilecek radyoaktif maddelerin cinsi, miktarı ve radyoaktivitesi,

    b) Çevredeki ışınlamaya maruz kalabilecek kritik gruplar,

    c) Çevreye verilecek radyoaktif maddelerin kritik gruplara erişme yolları,

    d) Radyasyon güvenliği konusunda alınacak önlemler.

    (2) Raporda yer alan hususlar radyasyon güvenliği ve çevre sağlığı bakımından uygun görüldüğü takdirde, belirli tür ve miktarlarda radyoaktif maddelerin çevreye verilmelerine Kurum tarafından izin verilir. Kurum uzmanları tarafından raporda eksiklikler bulunması halinde, bu eksikliklerin belirlenen süre içerisinde tamamlanması istenir ve bu süre içerisinde çevreye radyoaktif madde verilmesine izin verilmez.

    Çevreye verilen radyoaktif maddelerin denetimi ve izlenmesi

    MADDE 35 – (1)Çevreye radyoaktif madde veren kuruluşlar Kurum tarafından izin verilen sınırlara uymak zorunda olup, bunun için gerekli denetimi ve izlemeyi yapmakla ve sonuçları belirli aralıklarla kuruma bildirmekle yükümlüdür. Kurum gerekli gördüğü takdirde, ek bir çevre ölçüm programı uygulayabilir.

    Radyoaktif atıklar

    MADDE 36 – (1) Radyoaktif atıklarla ilgili düzenlemeler 2690 sayılı Kurum Kanunu`nun 4üncü maddesi (f) bendi çerçevesinde yapılır. Ayrıca;

    a) Kapalı radyasyon kaynakları hiç bir şekilde radyoaktif atık olarak çevreye verilemez ve lisans sahibi tarafından Kuruma önceden yazılı olarak bilgi verilmeden bir başka resmi veya özel kişi yada kuruluşa devredemez. Kapalı radyasyon kaynaklarını lisans sahibinden devralmak isteyen kişi veya kuruluşlar bu Yönetmeliğin 50nci maddesi hükmü uyarınca Kuruma yazılı başvurmak zorundadır.

    b) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) Herhangi bir nedenle kullanımından vazgeçilen kapalı radyoaktif kaynaklar tesis içinde nihai olarak depolanamaz. 66ncı madde hükümleri gereğince yurtdışı işlemleri yapılır, bunun mümkün olmadığı durumlarda atık işlemine tabi tutulmak üzere atık işleme tesisine gönderilir. Zorunlu nedenlerle tesis içinde geçici olarak depolanacak kapalı radyoaktif kaynakların depolanma koşulları Kurumun belirleyeceği usul ve esaslara göre yapılır.

    Doğal radyasyon

    MADDE 37 – (1) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir.) Doğal ortamlardaki radyasyon seviyeleri gerektiğinde Kurum tarafından izlenir, gerekli görülen hallerde ilgili bakanlık, kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılır. Doğal radyasyon kaynaklarından maruz kalınan ışınlanmalara doz sınırlaması uygulanmaz. Ancak, ilk durumu değiştirilmiş olan doğal radyasyon kaynaklarından meydana gelen ışınlanmalara, bu Yönetmeliğin 7 nci maddesindeki radyasyon korunması sistemi uygulanır.

    (2) Bu kaynaklardan radon için izin verilen konsantrasyon seviyeleri yıllık ortalama olarak evlerde 400 Bq/m3, işyerlerinde 1000 Bq/m3 değerlerini aşamaz.

    (3) Maruz kalınan doğal radyasyon seviyesinin yapı malzemeleri nedeniyle artmasının önlenmesi ve toplum üyelerinin alacağı radyasyonun mümkün olan en düşük seviyede tutulması amacıyla bu malzemelerdeki radyoaktivitenin kontrolü esastır.

    Doğal radyasyon nedeniyle ışınlanmaların arttığı durumlar

    MADDE 38 – (1) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) Görevi gereği radyasyon kaynaklarıyla çalışmamakla birlikte yaptığı iş nedeniyle doğal radyasyona maruz kalan uçuş personeli ile maden ocaklarında çalışan kişiler radyasyon görevlisi sayılmazlar. Ancak; uçuş personeli ile, içeriğinde uranyum ve toryum ihtiva eden maden cevherlerinin ve radyoaktivitesi yüksek düzeyde doğal radyonüklit içeren madenlerin (mineral tuzlar, fosforlu malzemeler) çıkarılması ve işlenmesi faaliyetlerinde çalışanların radyasyondan korunmaları için etkin kontrol tedbirleri alınması esastır.

    (2) Yer altı maden ocakları ve benzeri çalışma ortamlarında;

    a) Radon ölçümlerinin yaptırılması,

    • Ortamdaki radon konsantrasyonunun 1000 Bq/m3`ü aşması durumunda havalandırma sistemlerinin kurulması ve etkin çalıştırılması,

    • Kullanılan hammaddelerin içeriğinde uranyum, toryum, fosforlu malzemeler ihtiva eden üretim prosesleri, bunların taşınması ve depolanması faaliyetlerinde çalışanlar da dahil olmak üzere radyoaktif maddeler içerebilecek toz zerreciklerinin solunmasını engellemek amacıyla toz maskesi kullanması sağlanır.

    (3) Bu madde kapsamındaki faaliyetlerde çalışanlar, görevleri gereği aldıkları radyasyon ve sağlık riskine ilişkin bilgilendirilirler.

    DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

    Kaza veya Tehlike Durumunda Işınlanma

    Tehlike durumu planı

    MADDE 39 – (1)Lisans sahibi tarafından tesislerde kullanılan radyoaktif kaynakların özelliklerine göre tehlike durumu veya kaza durumlarında uygulanmak üzere bu Yönetmeliğin 40ıncı maddesine göre bir “Tehlike Durumu Planı” hazırlanır.

    Planda yer alması gereken hususlar

    MADDE 40 – (1)”Tehlike Durumu Planı”nda yer alması gereken hususlar aşağıda belirtilmiştir.

    a) Tehlike durumu veya kaza ile ilgili olarak görevlendirilen kişiler, unvanları, adres ve telefon numaraları,

    b) Tesis içindeki ve dışındaki sorumlu kişilerle haberleşme sistemi,

    c) Uygulanacak radyasyon ölçüm programları,

    d) Muhtemel kaza senaryoları ve alınacak önlemler,

    e) Gerekli ekipman ile araç ve gereçler.

    Onay

    MADDE 41 – (1)Lisans sahibi tarafından hazırlanan plan uygun bulunursa Kurum tarafından onaylanır.

    Tehlike durumunun veya kazanın kuruma bildirilmesi

    MADDE 42 – (1)Tehlike durumu veya kaza halinde Tüzüğün 22nci maddesi gereğince alınması gerekli önlemler derhal yerine getirilir ve durum en hızlı haberleşme aracı ile Kuruma bildirilir. Radyasyon Güvenliği uzmanları tarafından olay yerinde yapılan inceleme sonucu radyasyon güvenliği açısından alınması gereken önlemler, lisans sahibi tarafından hemen yerine getirilir.

    (2) Kurumun “Nükleer ve Radyolojik Tehlike Durumu Uygulama Planı” çerçevesinde ilgili bakanlık, kurum ve kuruluşlar haberdar edilir.

    Tehlike durumu veya kazaya ilişkin rapor

    MADDE 43 – (1) Tehlike durumu veya kaza sona erdikten sonra, kazanın oluş şekli radyasyon görevlilerinin ve diğer kişilerin maruz kaldıkları radyasyon dozları ve radyoaktif maddelerin vücuda alınış şekli ve nedeni, lisans sahibi veya lisans sahibi tarafından görevlendirilecek kişi tarafından araştırılarak, radyasyon görevlilerinin film ve/veya TLD dozimetre ve gerekirse kromozom aberasyonu test sonuçları ile birlikte, sonuç bir raporla en kısa zamanda Kuruma bildirilir.

    Tıbbi müdahele

    MADDE 44 – (1) Bu Yönetmeliğin 43üncü maddesinde belirtilen raporun Kurum tarafından değerlendirilmesi sonucu radyoaktif madde bulaşmasına uğrayan kişilerin radyoaktif bulaşmayı giderme işlemleri veya tıbbi müdahaleleri Kurum tarafından önerilen resmi veya özel sağlık kuruluşlarında yaptırılır.

    Radyasyona maruz kalan görevlilerin durumu

    MADDE 45 – (1) Radyasyon kazasından sonra, bu Yönetmelikte belirtilen sınırlar üzerinde radyasyona maruz kalan radyasyon görevlilerinin, eski görevlerine devam etmesinde bir sakınca bulunmadığının, Kurumun önerdiği resmi sağlık kuruluşu tarafından bir raporla belirlenmesi halinde, bu kişiler eski görevlerine devam edebilirler. Raporda eski görevine devamı sakıncalı görülen radyasyon görevlileri, sosyal ve ekonomik durumları, yaşları ve özel becerileri gözönüne alınarak radyasyona maruz kalmasını gerektirmeyecek başka bir görevde çalıştırılır.

    Şüpheli durumların kuruma bildirilmesi

    MADDE 46 – (1) Tehlike durumu ve kaza söz konusu olmamakla birlikte, doz sınırlarının aşılmasından şüphe edilmesi halinde lisans sahibi konuya ilişkin araştırmasını ve sonuçlarını bir raporla Kuruma yazılı olarak bildirir.

    Radyasyon kaynaklarının kaybolması, çalınması veya hasar görmesi

    MADDE 47 – (1) Radyasyon kaynaklarının kaybı, çalınması veya hasar görmesi halinde, lisans sahibi tarafından ivedilikle gerekli önlemler alınır ve durum en hızlı haberleşme aracı ile Kuruma bildirilir. Kurumun radyasyon korunması uzmanları tarafından yerinde yapılan inceleme sonucu, radyasyon güvenliği açısından gerekli hususlar ivedilikle yerine getirilir. Gerekirse ilgili kuruluşların yardımı istenir ve bu kuruluşlarla işbirliği yapılır.

    Ani ışınlanmalar

    MADDE 48 – (1) Ani ışınlanmalar için 2 günden daha az sürede organ veya dokuda soğurulması beklenen dozlar için müdahaleye ilişkin eylem düzeyleri Çizelge-1`de verilmiştir.

    Çizelge 1 – Ani Işınlamalar İçin Eylem Düzeyleri

    Sürekli ışınlanmalar

    MADDE 49 – (1) Sürekli ışınlanmanın mevcut olduğu durumlarda Çizelge-2`de verilen eylem düzeyleri uygulanır.

    Çizelge 2 – Sürekli Işınlanmalar İçin Eylem Düzeyleri

    DÖRDÜNCÜ KISIM

    Lisans, İzin, Denetim, Kayıtlar

    BİRİNCİ BÖLÜM

    Lisans

    Lisans yükümlülüğü

    MADDE 50 – (1) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) Radyasyon Güvenliği Tüzüğü ve bu Yönetmelik kapsamına giren radyasyon kaynaklarının imal, ithal ve ihraç edilmesi, alınması, satılması, taşınması, depolanması, bakımı, onarımı, kurulması, sökülmesi, değiştirilmesi, radyasyon kaynaklarıyla çalışılabilmesi ve her türlü amaçla bulundurulması ve kullanılması için Kurum`dan lisans alınması zorunludur. Bu lisans, başvurusu yapılan kaynakların Kurum tarafından onaylanan kişilerin sorumluluğu altında ve başvuruda belirtilen adresteki faaliyetini kapsar.

    a) Lisans sahibi radyasyon kaynaklarının bakımı, onarımı, kurulması, sökülmesi ve değiştirilmesi için bu Yönetmeliğin 51 inci maddesinde belirtilen evraklar ile Kuruma yazılı olarak başvurur ve Kurumun onayı alınır. Gerekirse bu işlemler radyasyon güvenliği uzmanları gözetiminde yapılır. Bu amaçlar dışında, hiç bir şekilde radyoaktif kaynağı açığa çıkaracak şekilde sökme, değiştirme ve benzeri işlemler yapılamaz. Aykırı durumlarda bu Yönetmeliğin 75 inci maddesi hükümleri uygulanır.

    b) Bu faaliyetler, diğer bakanlık ve/veya kuruluşlardan da izin, ruhsat veya bir belge alınmasını gerektiriyorsa, bunların verilmesi Kurum tarafından lisans verilmesi önkoşuluna bağlıdır. 7/2/1993 tarihli ve 21489 sayılı Resmî Gazete`de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliğine tabi olan faaliyetler için Çevre Bakanlığı`nın olumlu kararı alınmadan lisans işlemi başlatılamaz.

    Lisans başvurusu

    MADDE 51 – (1)Bu Yönetmeliğin 50nci maddesi kapsamına giren faaliyetler için lisans almak üzere aşağıda verilen bilgi ve belgelerden gerekli olanlar ve ekleriyle birlikte yazılı olarak Kuruma başvurulur;

    a) Lisans Başvuru Formları

    b) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) Radyoloji uzmanı, nükleer tıp uzmanı, radyasyon onkolojisi uzmanı ve/veya ilgi alanında radyasyon korunması ile ilgili eğitim belgeleri Kurum tarafından kabul edilen Sağlık Bakanlığının yürürlükteki mevzuatı gereği radyasyon kaynakları kullanması uygun görülen hekim, tıbbi fizikçi, tahribatsız muayene uzmanı ve benzer uzmanlar ile radyasyon korunması sorumlusunun uygulama alanlarına ilişkin aldıkları eğitim ve deneyimlerini gösterir belgeler,

    c) Radyasyon görevlilerinin kısa eğitim ve deneyim durumlarını gösteren özgeçmişleri ve konuya ilişkin aldıkları belgeler, referanslar,

    • Gerek görülen hallerde radyasyon görevlilerinin sağlık durumlarının yapacakları göreve uygun olduğuna dair sağlık raporu,

    • Lisansa bağlı faaliyetlerin özel ve kamu tüzel kişi veya kuruluşları tarafından yürütülmesi halinde, kayıt ve tescillerinin bulunduğu Ticaret Sicili Gazetesi`nin bir kopyası, veya tüzel kişinin ana kuruluşunu gösteren belgenin kopyası, Şirket yetkilisinin imza sirküleri ve nüfus cüzdanı örneği, özel kişiler için nüfus cüzdanı örneği, vergi levhası ve benzeri belgeler,

    f) Lisanslanması istenen radyasyon kaynağının kullanılacağı yere ilişkin ve yerleşimi ile ilgili bilgileri içeren form ve radyoaktif kaynağın bulunduğu yerin, alt ve üst katlarının temiz ve okunaklı mimari projesi / ölçekli krokisi (en az 1/100),

    g) Ücretlerin Kurum hesabına yatırıldığını gösterir banka dekontları,

    h) Kurum tarafından hazırlanmış olan taahhütnameler,

    ı) Bu Yönetmeliğin 15inci maddesinde belirtilen denetimli alanlarda görev yapan personelin kullandığı radyasyon ölçme cihazları ile kişisel dozimetrelerin marka, model ve seri numaraları.

    i) Radyasyon kaynağı veya cihazın teknik özellikleri ve kullanım amacını belirten açıklayıcı bilgi, teknik katalog ve/veya broşür,

    j) Radyasyon kaynağı üretim tesisleri ve ithal edilecek cihazlar için bu Yönetmeliğin 26ncı maddesi (d) bendinde belirtilen standartlara uygunluk belgesi,

    k) Kullanılmış cihazların ithalatı için bu konuda üretici firma, üretici firmanın yetkili temsilcisi veya Kurumca onaylanmış yaş tespit belgesi (bu belge ithal izni başvuru aşamasında verilir),

    l) Radyofarmasötik Yönetmeliği`nde belirtilen radyoaktif maddelerin ithalatı için, ithal edilecek ürünün niteliğine uygun olarak alınacak Ürün Tescil Belgesi,

    m) İthalatı yapılacak radyoaktif kaynakların “Radyoaktif Kaynak Kalibrasyon Sertifikası”,

    n) Daha önce radyasyon kaynakları ile çalışmış olan kişilerin gerekli görülen hallerde işe başlamadan önce maruz kaldıkları radyasyon dozlarını saptamak üzere Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi bünyesindeki Radyobiyoloji Bölümü`nde yapılacak kromozom aberasyonu test sonuçları,

    o) Radyasyon kaynaklarının kara yolu ile taşınmasında kullanılacak aracın türü, plaka numarası, sürücü, taşıma işlemlerini yapan ve araçta bulunacak diğer kişilerin isimleri ve dozimetre numaraları ile radyasyon ölçüm cihazlarının marka, model ve seri numaraları,

    ö) Radyasyon kaynaklarının bakım, onarım, kurulması, sökülmesi ve değişimini yapacak kişilerin kısa eğitim biyografileri ve bu işleri yapmak için eğitim ve deneyiminin yeterliliğine dair üretici firma veya yetkili kuruluşlardan alınan belge veya referanslar,

    p) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir) Çalışanların ve toplum üyelerinin radyasyon güvenliği ve radyasyondan korunma gereklerini yerine getirmek üzere bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda iş yerine özgü olarak oluşturulan yazılı yerel talimatlar ve tehlike ve kaza durumu için hazırlanan “Tehlike Durum Planı”

    r) Verilecek lisansın türüne göre Kurum tarafından gerek görüldüğünde istenecek diğer belgeler.

    Başvuruların incelenmesi

    MADDE 52 – (1) Başvuru belgeleri, Kurum`un Radyasyon Sağlığı ve Güvenliği Dairesi tarafından incelenir, başvuru belgelerinde eksiklik varsa başvuru kabul edilmez ve başvurana eksiklikleri bildirilerek tamamlanması istenir. Eksikliklerin en fazla üç ay içinde tamamlanmaması durumunda, bu Yönetmeliğin 75inci maddesinde belirtilen hükümler uygulanır ve lisans başvuru ücreti Kurum`a gelir olarak kayıt edilir.

    Lisansın verilmesi

    MADDE 53 – (1)Başvuru belgelerinin yeterli olması halinde, Kurumun radyasyon güvenliği uzmanları tarafından yerinde radyasyon kontrolu yapılarak, kontrol raporu düzenlenir. Rapordaki bilgiler ile başvuru belgeleri değerlendirilir. Uygun bulunması durumunda Kurum Başkanlığı tarafından onaylı lisans belgesi verilir. Bu belge herkes tarafından kolayca görülebilecek bir yere asılır. Lisansın geçerlilik süresi Tüzükte verilmiştir. Lisans belgesinin kayıp edilmesi durumunda, kayıp belgelenir, Kuruma bildirilir ve ücreti karşılığında yeni belge tekrar düzenlenir.

    (2) Kontrol raporunda eksik hususların belirtilmesi halinde, eksikliklerin giderilmesi için kontrol tarihinden itibaren üç ay süre verilerek başvuru sahibine bildirilir. Kuruma yazılı olarak yapılan ve mazereti içeren başvurunun Kurum tarafından uygun görülmesi halinde bu süre uzatılabilir. Bildirilen süre içerisinde eksikliklerin giderildiğinin yazılı olarak bildirilmesi durumunda, yapılacak değerlendirme sonucu, gerekirse tekrar radyasyon kontrolu yapılır ve eksikliklerin giderildiği belirlenirse, lisans belgesi verilir. Aksi taktirde lisans başvurusu iptal edilerek, Yönetmeliğin 75inci maddesinde belirtilen hükümler uygulanır ve yatırılan ücret Kurum`a gelir kayıt edilir.

    Lisans koşullarında değişiklik

    MADDE 54 – (1)Lisans sahibi, radyasyon kaynağının bulunduğu ve kullanıldığı yerde veya lisans koşullarında herhangi bir değişiklik olması halinde, değişiklik yapılmadan önce en az 15 (onbeş) gün içerisinde Kuruma yazılı başvuruda bulunmak zorundadır. Aksi takdirde bu Yönetmeliğin 59uncu ve 75inci maddelerinde belirtilen hükümler uygulanır.

    Lisans sahibinin değişmesi

    MADDE 55 – (1)Lisans süresi içinde lisans sahibinin değişmesi halinde aşağıdaki belgeler ile Kuruma başvurulur.

    a) Kurumdan alınan lisans belgesinin aslı,

    b) Yeni sorumlu için gerekli belgeler,

    c) İlgili ücretin Kurum hesabına yatırıldığına dair makbuz veya banka dekontu.

    (2) Belgelerin yeterli olması durumunda, lisans belgesinde isim değişikliği yapılır. Lisansın geçerlilik süresi değişmez. Belge üzerinde değişiklik gerektiren ve lisansın esasına ait olmayan konularda benzer işlem yapılır.

    Lisansın yenilenmesi

    MADDE 56 – (1)Lisans süresi içerisinde kullanılan radyasyon kaynağında veya bulunduğu yerde değişiklik olması halinde, bu Yönetmeliğin 51inci maddesinde belirtilen bilgi ve belgelerden gerekli olanlar ile Kuruma başvurulur. Lisans yenileme işlemleri bu Yönetmeliğin 53üncü maddesine göre yapılır.

    Lisansın vize edilmesi

    MADDE 57 – (1)Lisans sahibi tarafından lisans koşullarında değişiklik olmadığının bildirilerek lisansın vize edilmesi için süre bitiminden önceki 6 (altı) ay içerisinde aşağıda belirtilen belgelerle birlikte Kuruma yazılı olarak başvurulur:

    a) Kurumdan alınan lisans belgesinin aslı,

    b) Lisanslama ücretinin %50 sinin Kurum hesabına yatırıldığına dair makbuz veya banka dekontu,

    c) Gerek görüldüğünde istenecek diğer belgeler.

    (2) Süresi içinde yapılan başvurular, Kurum tarafından incelendikten sonra gerekirse yapılacak bir denetim sonucunda lisans belgesi vize edilir.

    Vize süresinin aşılması

    MADDE 58 – (1) Süresi içinde vize edilmeyen lisans geçersizdir. Lisans vize edilinceye kadar tesis faaliyet gösteremez. Aksi takdirde bu Yönetmeliğin 75inci maddesinde belirtilen hükümler uygulanır.

    Lisansın iptali

    MADDE 59 – (1) Tüzüğün l3üncü maddesi hükümlerine ilaveten bu Yönetmelikte yer alan ve insan sağlığını etkileyen diğer hususlara uyulmadığının saptandığı hallerde lisans belgesi iptal edilir.

    (2) Lisansı sürekli iptal edilmiş olan kişi ve kuruluşlar bu alanda faaliyet göstermek üzere lisans başvurusunda bulunamazlar.

    İstek üzerine lisans iptali

    MADDE 60 – (1) (29 Eylül 2004 tarih ve 25598 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile değiştirilmiştir)

    Yazı kaynağı : dentalya.com.tr

    Hepimiz Radyoaktifiz

    Her bir insan v�cudu biraz potasyum-40 ve karbon-14 i�erir. Bunlar v�cudumuzda s�rekli radyasyon sa�an iki radyoaktif elementtir. Karbon-14 �ekirdekleri basit bir yakla��mla, birer birer elektronlar�n� salarak yava��a azot-14�e d�n���r. Potasyum-40 da benzer bir �ekilde ya kalsiyum-40�a yada argon 40�a d�n���r. Dolay�s�yla benim v�cudum s�rekli olarak saniyede 8000 adet reaksiyonla ���k sa�ar. Neyse ki ben 50 milyar milyar milyar olu�tu�umdan tam olarak� �l��lebilen 8000 reaksiyon g�receli olarak olduk�a k���k bir oran te�kil ediyor1.

    1986�da �ernobil reakt�r kazas�nda Hiro�ima ve Nagazaki�ye at�lan atom bombalar�ndan 100 kat fazlaradyasyon a���a ��kt�. Sezyum-137 kazada a���a ��kan en geni� �ekilde da��lm�� uzun yar� �m�rl� elementtir2. Bu nedenle radyasyon bula�m�� alanlar� tarif eden haritalarda Sezyum-137�ye referans verilerek kilometre kare ba��na radyasyon bula��kl���n de�eri K�ri (Ci) yada Bekerel (Bq) cinsinden verilir. Bu birimler o alanda Geiger detekt�rlerinin �l�t��� radyasyon miktar�n� g�sterir. Radyum-226�n�n bir gram�ndaki radyoaktivite K�ri gibi b�y�k bir birimle tan�mlan�r ve saniyede 37 milyar bozunmay� g�sterir.

    �ernobil reakt�r�n�n �evresinde ki 30 km yar��ap�nda alan (Beyaz Rusya, Ukrayna ve Rusya) radyasyon bula��kl���ndan ekilenmi�tir3. Ukrayna�n�n kuzeyinde, Beyaz Rusya�n�n do�u ve g�neyinde, Rusya ve Beyaz Rusy aras�nda bat� s�n�r�nda 125 000 ve 146 000 km2 aras�nda bir alan 1 Ci/km2 �den fazla seviyede radyasyon alm��t�r4.�

    1 Ci/km2 Sezyum-137 ifadesi bu alanlarda ya�ayan insanlar�n ne kadar radyasyon dozu ald���n� g�stermez. �ernobil kazas�ndan en fazla etkilenen bu �� �lkenin 1-5 Ci/km2�lik radyasyon bula��kl���n�n (kontaminasyon) oldu�u b�lgede ya�ayan insanlar�n ald��� ortalama doz senede 1.0 milisievertten daha az bulunmu�tur. Sievert (Sv) yada milisievert (mSv) radyasyonun insan v�cudunda zararl� etkilerinin �l��m�nde kullan�lan uluslararas� bir birimdir. Sadece toprak kontaminasyonu 5 Ci/km2�yi a�t��� zaman insanlar�n alaca�� senelik doz 1-5 mSv aras�nda olur. Bu say�lar� kar��la�t�rmak i�in doz limitlerine bakacak olursak Avrupa Birli�i�nde bir n�kleer santralin yak�n�nda ya�ayan bir insan�n almas�na izin verilen maksimum doz senede 1 mSv�tir5,6,7.� Uluslararas� doz limitlerine paralel olarak T�rkye Atom Enerjisi Kurumu�nun belirledi�i doz limitleri a�a��daki tabloda verilmi�tir8.���

    Languedoc�un baz� b�lgelerinde 5000Bq olarak �l��len bu de�er, modern Geiger cihazlar�yla gayet net bi�imde okunabilir ve bu de�er, �l��m� yapan ki�inin kendi bedeninde do�al olarak bulunan radyoaktiviteden daha d���kt�r! Bir asans�re alt� ki�iyi ayn� anda bindirdi�inizde olu�acak 1 m2�lik alan i�erisindeki sadece insan bedeninden kaynaklanan� 6x8000=48000 Bq�lik radyoaktivite yo�unlu�u CRIIRAD raporunun maksimum alarm durumunu i�aret eden Mercantour�daki seviye ile hemen hemen ayn�d�r. Granitin insandan 100 kat daha fazla radyoaktif olmas�ndan dolay� bir y�r�y�� yolunun sadece birka� santimetresini kaplayan 5 kg a��rl���ndaki granit par�as�n�n CHIIRAD taraf�ndan facia seviyesi olarak belirtilen 50000Bq�i rahatl�kla ge�ece�i a��kt�r1. B�t�n bunlar tehlikeli radyasyon seviyesini g�steriyor ise Alp Da�lar��na t�rman���n, deniz kenar�nda g�ne�lenmenin, u�ak yolculuklar�n�n, 6 ki�inin ayn� anda bir asans�re binmesinin, granit kald�r�m d��emelerinin de yasaklanmas� gerekir.

    �e�itli kaynaklardan al�nan radysyon dozu ve baz� sa�l�k risklerinin ya�am� k�saltma miktarlar�n�n kar��la�t�rmas� a�a��da verilmi�tir10.

    ��

    Princeton �niversitesi�nin belirledi�i baz� radyasyon kaynaklar�ndan al�nan doz miktarlar� ise a�a��daki tabloda verilmi�tir.

    Di�er baz� radyasyon kaynaklar�ndan �rne�in sigara i�iminden 2.8 mSv/y�l, su i�iminden 0.05mSv/y�l, bir k�m�r santralinden 0.00165 mSv/y�l gibi dozlar al�nmaktad�r11.

    N�kleer enerji kar��tl��� konusunda saplant�l� baz� insanlar, ne t�rden olursa olsun, b�t�n radyasyon esasl� kaynaklar�n yasakland���n� g�rmek isterler. Ama bu istek sa�mad�r ��nk� en az�nda do�al radyasyon her zaman olacakt�r. Radyoaktiviteye kar�� mant�kl� bir tav�r koymak da o kadar kolay bir i� de�ildir. Genel olarak bir cismin radyoaktif olup olmad��� bariz bi�imde g�r�lemez. Radyasyonun kokusu da yoktur. Bunun yan�nda hepimiz ya�am�m�z� etkilemeyecek miktarlarda do�al radyasyona maruz kal�yoruz. Fakat bu d���k seviyeli radyasyonun ne derece zararl� oldu�u belli de�ildir. �rne�in granit rezervlerinin oldu�u bir yerde ya�ayan ki�ilerin kanser riski di�er yerlerde ya�ayanlardan fazla de�ildir. Buradan radyasyon riskinin g�zard� edilebilece�i yada ger�ekten y�ksek bir e�ikten a�a��daki radyasyon dozlar�n�n g�zard� edilebilece�i anla��lmaktad�r. Bu e�i�i tan�mlamak ise kolay de�ildir.

    Radyasyonun kanser riskini olu�turmas� i�in h�crelerimizde bulunan kromozomlar� olu�turan DNA molek�llerine denk gelmesi gerekir. Fakat radyasyona maruz kalsak bile h�crelerimizde DNA molek�llerini onaran mekanizmalar vard�r. Bu mekanizmalar radyasyon olmad��� durumlarda da gereklidir, ��nk�� kopya olu�tururken ve mesajlar�n terc�me edilip iletilmesinde yer yer hatalar olmaktad�r. H�creler zay�f ve g��l� radyasyona maruz kald���nda DNA�lar�n� onaracak zaman� ne �l��de bulabilmektedirler? Bu soru cevab�n� buluncaya kadar yukar�da verildi�i gibi radyasyon dozlar�na bir s�n�rlama getirmek temkini elden b�rakmamak i�in �artt�r.

    Radyasyonun biyolojik etkileri stokastik ve stokastik olmayan olmak �zere ikiye ayr�l�r. Stokastik terimi bir olas�l�k yada olas�l�klar dizisi ile saptanabilen olaylar yada i�lemlere kar��l�k gelmektedir. Stokastik etkilerin ger�ekle�mesi doza ba�l� olarak belli bir olas�l�kla m�mk�nd�r. Stokastik etkilere �rnek olarak kanser ve genetik mutasyonlar verilebilir. Bir radyasyon dozunun neden olablece�i bir kanser olas�l��� vard�r fakat bu olas�l�k kesinlikle o ki�inin kanser olaca�� anlam�na gelmez. Dahas� kanserin nihai b�y�kl��� yada ciddiyeti ba�lang�� dozuyla ili�kili de�ildir. Bu durum ba�lang� etkisinden �ok zaman sonraki olaylar ve �evre ko�ullar�na ba�l�d�r. Stokastik etkiler i�in radyasyonun hi�bir etkisinin olmayaca�� bir doz limiti yoktur. Yani k���kte olsa herhangi bir doz seviyesi bir stokastik etkiyi tetikleyebilir. Fakat bunlar�n olas�l��� �ok �ok k���k kal�r.

    Stokastik olmayan etkilerde ise bir doz limiti vard�r ve bu dozun stokastik olmayan etkileri kesin olarak tahmin edilebilir. Bunlar aras�nda deri yan�klar� (eritema), katarakt olu�umu, hematolojik etkiler (kandaki baz� de�i�imler) say�labilir.

    H�crelerin �ekirdekleri radyasyona maruz kald���nda bu h�creler mitoz b�l�nme yapmaya �al��t�klar�nda genellikle �l�rler. Fakat �lmeyenlerin ilerde kanserli h�creye d�n��me olas�l��� belirir. Baz� h�creler radyasyona kar�� daha hassast�r. Bu h�creler kendilerini s�kl�kla yenileyen h�crelerdir. Bunlar k�rm�z� kan ili�i, mide-ba��rsak siteminin i� dokular�, vb. dir. Do�umdan �nce anne karn�nda bulunan ceninin b�t�n dokular� h�zl� bir geli�im g�sterdi�i i�in (h�cre b�l�nmeleri fazla) radyasyona kar�� �ok hassast�r. Bu hassasl�k embriyonik periyot denilen hamileli�in 8. haftas�na kadar olan d�nemde en fazlad�r. Bunlar�n aksine daha dura�an olan kemik ve kas h�creleri gibi h�creler radyasyonun etkilerine kar�� daha dayan�kl�d�r.

    D���k d�zeyde radyasyonun etkileri belirsizken y�ksek d�zeyde akut radyasyon dozlar� v�cutta baz� etkiler g�sterir. Radyasyona maruz kald�ktan sonraki 60 g�n i�inde ger�ekle�en etkilere erken etkiler denilirken 60 g�nden sonraki etkiere ge� etkiler denir. Erken etkiler genelde stokastik olmayan etkilerdir. Ge� etkiler ise hem stokastik hem de stokastik olmayan �zellik g�sterir. A�a��daki tabloda 10Sv�e kadar akut b�t�n v�cut dozlar�n�n erken etkileri g�sterilmi�tir. 0.75 Sv�den az dozlarda normal olarak ciddi etkiler g�zlenmez. Bundan daha fazla dozlarda Acut Radyasyon Sendromu (ARS) g�zlemlenir.

    Yukar�daki tabloda verilenler herhangi bir t�bbi tedavi almayanlar i�indir. Bu durumda �l�mler 2 Sv�den itibaren g�r�lmektedir. T�bbi tedavi alanlarda bu s�n�r 5 Sv�ye �ekilebilir.

    Radyasyonun gecikmi� etkileri ise kanser, genetik etkiler, k�s�rl�k, katarakt, ya�am k�salmas� gibi olaylard�r. Akut radyasyon dozundan sonra kanser olas�l���n�n herhangi bir �ekilde artmad��� bir d�nem g�zlenir. Bu d�neme gizli d�nem ad� verilir (latent period). Bu d�nemin uzunlu�u radyasyona maruz kal�nan ya�a ve maruz kalan organa g�re de�i�ir. �rne�in gizli d�nem kemikte b�t�n ya�lar i�in 10 y�l, g���ste 15 y�l, kanda (l�semi) cenin i�in 0 y�l, di�erleri i�in 2 y�l, akci�erde 15 y�l, tiroidde yine cenin i�in 0 di�erleri i�in 15 y�ld�r. Gizli d�nemi plato d�nemi takip eder. Bu d�nemde kanser olas�l��� yakla��k olarak sabit d�zeye y�kselir. Bu d�nemde organ ve ya�a g�re de�i�ir ama genellikle 30 y�la yak�nd�r. Plato d�neminden sonra radyasyon etkisiyle kanser olma olas�l��� s�f�ra d��er12.

    Kaynaklar

    1)Atom ve Elma, Sebastian Balibar, ODT� yay�nc�l�k, Ekim 2009

    2)Guide to Chernobyl consequences in Belarus, Green Cross: CD: , Minsk, 2001, Introduction

    3)Atlass of Caesium Deposition on Europe After the Chernobyl Accident, M. De Cort, G. Dubois, Sh. D. Friedman, M.G. Germenchuk, Yu. A. Izrael, A. Janssens, A. R. Jones, G. N. Kelly, E. V. Kvasnikova, I. I. Matveenko, I. M. Nazarov, Yu. M. Pokumeiko, V. A. Sitak, E. D. Stuikin, L. Ya. Tabachny, Yu. S. Tsaturaov, EUR report nr. 16733, Office for Official Publcations of the Europian Communities, Luxemburg, 1998, p. 19, Plate 17, 19, 23

    4)Transformation im Schatten von Tschernobyl, Sahm, Astrid: , M�nster, 199, Chapter 6.1, p. 185-186

    5)Chernobyl Interinform Agency: Kiew, �nterview on 18.04.2002, p. 1

    6)Committee on the Problems of the Consequences of the Catastrophe at the Chernobyl NPP: Interview, Minsk, 16.04.2002, p. 1

    7)UNDP: Belarus: Choices for the future. National Human Development Report, Minsk, 2000, p. 104/105

    8)http://www.taek.gov.tr/bilgi-kosesi/radyasyondan-korunma/285-radyasyondan-korunmanin-temel-prensipleri.html

    9)http://www.chernobyl.info/index.php?navID=2

    10)http://www.nrc.gov/about-nrc/radiation/rad-health-effects.html

    11)http://web.princeton.edu/sites/ehs/osradtraining/backgroundradiation/background.htm

    12)Introduction to Nuclear Engineering, John Lamarsh, 1983

    Yazı kaynağı : web.itu.edu.tr

    Yorumların yanıtı sitenin aşağı kısmında

    Ali : bilmiyorum, keşke arkadaşlar yorumlarda yanıt versinler.

    Yazının devamını okumak istermisiniz?
    Yorum yap