Bu sitede bulunan yazılar memnuniyetsizliğiniz halınde olursa bizimle iletişime geçiniz ve o yazıyı biz siliriz. saygılarımızla

    canlı doku üzerindeki mikroorganizmaların öldürülmesi

    1 ziyaretçi

    canlı doku üzerindeki mikroorganizmaların öldürülmesi bilgi90'dan bulabilirsiniz

    Sterilizasyon ile Dezenfeksiyon Nedir?

    Sterilizasyon ile Dezenfeksiyon Nedir?

    40389 kez okundu

    5 yıl önce eklendi

    Yazı kaynağı : mobil.diatek.com.tr

    3. Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon Kongresi, 2-4 Ekim, 2003, Samsun

    DEZENFEKTAN SE��M� VE DEZENFEKTANLARIN KULLANIMI KONUSUNDA G�NCEL REHBERLER

    Prof. Dr. B�lent G�RLER

    �stanbul �niversitesi, �stanbul T�p Fak�ltesi, Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji AD, �stanbul

    Dezenfektanlar tabii �zellikleri gere�i genellikle toksik maddelerdir. Do�al olarak da mikroorganizmalar� inaktive etmek yada yok etmek �zere kullan�l�rlar. Toksik olmayan bir dezenfektan bilgilerimiz i�inde bulunmamaktad�r. Herhangi bir dezenfektan� kullanmak �zere se�meden �nce onun hangi mikroorganizma cinsi �zerine etkili oldu�u konusunda bilgilere ihtiyac�m�z olacakt�r. Bu mikroorganizma cinsleri; viruslar, bakteriler, bakteri sporlar� ve mantarlar olmak �zere kategorize edilmeli ve dezenfektan maddenin bunlara kar�� bakterisid veya bakteriyostatik aktiviteleri bilinmelidir.

    Dezenfektanlar�n temel i�eriklerine g�re farkl� �e�itleri bulunmaktad�r. Bunlardan bir k�sm� cihazlar, aletler ve y�zeyler i�in olmakla beraber bir k�sm� da insan veya hayvan cildine uygulanan nispeten daha az toksik ve canl�lar i�in zararl� etkileri az olan dezenfektanlar olmal�d�r. Bu dezenfektanlar�n basit olarak s�n�fland�r�lmas� �u �ekilde yap�labilir:

    Dezenfektanlar�n s�n�fland�r�lmas�

    Listedeki t�m dezenfektanlar do�al olarak mikroorganizmalar�n t�m�ne etkili de�ildirler. Baz�lar�na duyarl� baz�lar�na ise diren�li olabilirler. Bir dezenfektan�n etkili olabildi�i �u kriterlerden anla��labilir:

                1. Aktivesini korudu�u geni� bir etki spektrumunun olmas�,

                2. Temas s�resince canl� h�crelerin red�ksiyonunun belirlenebilir olmas�,

                3. Geni� bir pH ve �s� aral���nda etkili olabilmesi,

                4. Organik art�klar�n (idrar, d��k� ve kan vs.) varl���nda dahi etkinli�ini g�stermesi.

    Hastane hijyeni

                Hasta bar�nd�r�lan, tan� ve tedavisi yap�lan yerlerde k�saca hastanelerde hijyen etkili bir temizlik program�yla ba�lar. Sadece organik art�klar�n ve b�lgede yerle�mi� olan mikroorganizmalar�n de�il, hijyenik olmas�na �zen g�sterdi�imiz b�lgelerin temizli�i ve devaml�l��� �nemlidir. Organik art�klar�n varl��� baz� dezenfektanlar�n aktivitesinin azalmas�na veya yok olmas�na da neden olmaktad�r. Bundan dolay� �zellikle hipokloritlerin kullan�lmas� aktivite kay�plar�na neden olaca��ndan dezenfektan maddeler kullan�lmadan �nce s�cak su yoksa so�uk su ve deterjanla mekanik temizli�in yap�lmas� �nerilir. Bu su ve deterjanla temizlik uygulamas�n�n en az 15 dakika s�reyle yap�lmas� �nerilmektedir. Suyla durulaman�n s�rekli de�i�tirilen temiz suyla yap�lmas� da �nemlidir. ��nk� kullan�lan suyun i�inde bulunan mikroorganizmalar yeniden temizlenmi� yerlerin kontaminasyonuna neden olacaklard�r. Bu t�r sanitasyon i�lemleri i�in her birim kendi �artlar�na uygun ve fakat temel kaidelerden sapmaks�z�n temizlik i�lemlerinin nas�l yap�lmas� gerekti�i konusunda formular haz�rlamal�lar ve bunun do�ru uygulanmas� i�in de kontrollerini s�kl�kla s�rd�rmelidirler.

                Germisid aktiviteyle birlikte kullan�lan ifadeler terminolojik olarak yap�lan hatalar veya birliktelik olmamas� nedeniyle baz� kar���kl�klara ve ger�ekten kavram karga�as� nedeniyle yan�lg�ya d���lmesine neden olmaktad�r. �rne�in 25 ppm konsantrasyonda kullan�lan iyodoforlar hijyenik temizleyici olarak adland�r�l�rken 75 ppm konsantrasyona ��kar�ld���nda dezenfektan olarak adland�r�labilmektedirler. Bu nedenle kullan�lan deyim ve ifadelerin ne, nerede, nas�l, neden? sorgulamalar� yap�larak kullan�lmalar� gerekir.

                Genelde mikroorganizma say�s�n�n emniyetli bir seviyeye d���r�lmesi sanitasyon olarak tan�mlan�r. Bilimsel olarak ta mikroorganizma say�s�n�n 30 saniye i�inde 5 log d���r�lmesi veya %99.999 �l�m� �eklinde ifade edilir. Sanitize maddelerin dezenfektan maddelerdeki gibi patojen ve infeksiyon hastal�klar�na neden olan  mikroorganizmalar� tahrip etmesi beklenmez. Alternatif bir tan�mlama da sert y�zeylere uygulanan sanitize maddeler i�in yap�l�r ve bu t�r kimyasal maddelerin mevcut mikroorganizma say�s�n� 30 saniye i�inde 3 log veya %99.9 oran�nda azaltmas� gerekti�i belirtilmi�tir.

                Dezenfektan maddeler infeksiyon yapabilecek patojen mikroorganizmalar�n tahrip edilmesi i�in kullan�lan kimyasal maddelerdir. Ancak bunlar�n bakteri sporlar�n� ve t�m virusleri �ld�rmeleri beklenmez. Teknik olarak tarif edildi�inde 5 dakika �zerinde ancak 10 dakikadan daha az  bir s�re i�inde patojen mikroorganizma say�s�n� %99.999 oran�nda d���ren kimyasal maddelerdir denir.

    Dezenfektan ile sanitizer aras�ndaki en �nemli fark seyreltmede kar��m�za ��kmaktad�r ve bu nedenle de konsantre olan dezenfektan maddelerin patojenleri �ld�rme olas�l�klar� �ok daha y�ksek olmaktad�r.

                Sterilan maddeler mikroorganizmalar�n sporlar dahil t�m �ekillerini tahrip eden glutaraldehit, formaldehit gibi �zel kimyasal maddelerdir. Sterilan kelimesi mutlak steriliteyi ifade eder.

                Patojen mikroorganizmalar�n baz�lar� olumsuz �artlara dayanabilmek i�in kimyasal ge�irgenli�i azaltan kal�n bir d�� membran meydana getirirler ve spor olu�tururlar. B�ylece kimyasal maddelerin yani dezenfektanlar�n h�creye ula�arak tahrip etmesini �nlemi� olurlar. Bu nedenle dezenfektanlar�n bu a�amada kimyasal ve fiziksel anlamda h�creyi etkilemesi g�� olacakt�r.  H�crenin tahribi i�in dezenfektanla spor olu�turan h�cre aras�nda uzun bir temas s�resi gerekebilecektir. Bu t�r sporlar� da tahrip eden dezenfektanlar sporisid etkili dezenfektanlard�r.

                Y�ksek, orta ve d���k dereceli dezenfeksiyonlar:

                Y�ksek d�zeyde dezenfeksiyon

                Y�ksek seviyede dezenfeksiyon, sterilizasyon olarak ifade edilebilir ve bu uygulamada bakteri sporlar� ve viruslar dahil t�m mikroorganizmalar yok edilir. Kimyasal ajan olarak glutaraldehit ya da etilen oksit gibi maddeler kullan�l�r. Bu t�r bir dezenfeksiyon baz� t�bbi ve cerrahi aletler i�in gerekmektedir.

    Orta d�zeyde dezenfeksiyon

    Orta dereceli dezenfeksiyon da sporlar etkilenmezler ancak t�berk�loid h�creler etkilenirler. Ayr�ca yap�s�nda protein k�l�f bulunmayan baz� daha diren�li virus t�rleri de inaktive edilebilmektedir.

    D���k d�zeyde dezenfeksiyon

    Do�al konumdaki mikroorganizmalar� bertaraf etmek i�in uygulanan bir dezenfeksiyon �e�ididir. T�berk�loz bakterileri, bakteri sporlar� ve h�cre �evresinde protein k�l�flar� olmayan viruslar�n inaktivasyonu bu dezenfeksiyonla yap�lamaz.

    Sonu� olarak, bir sanitasyon i�lemi uygulanacaksa yap�lmas� gereken d���k d�zeyde, �evreye en az zarar verecek, ekonomik, uygulanmas� basit ve art�klar�n�n suyla giderilmesi kolayca yap�labilen bir dezenfektan se�ilmelidir.

    Dezenfeksiyon yap�lacak yer ve y�zeylerin en az �ekilde kirlenmesini sa�lamakta �nemlidir. �rne�in bir tak�m bariyerlerin bulunmas�, eldiven kullan�lacak yerlerde eldivenlerin d�zenli olarak giyilmesi, dokunmayla bula�acak mikroorganizmalar�n en az ta��nmas� ve dolay�s�yla dezenfeksiyonun ihtiya� duyulmayaca�� veya daha seyrek yap�labilece�i avantaj�n� sa�lar. B�ylece t�m odalar�n, yada odalarda bulunan sandalye, masa, banket, kullan�lan e�yalar gibi yerler az dokunmadan dolay� yada mikroorganizmalarla bula��n az olmas� nedeniyle kirlenmenin azalmas� ve buna paralel olara dezenfeksiyon ihtiyac�n�n minimuma indirilmesi sa�lanm�� olur. Bu t�r y�zeylerin temizli�i ve dezenfeksiyonu i�in orta d�zeyde dezenfeksiyon yeterli olabilir ve bunun i�inde �ama��r suyundan maksimum derecede faydalan�lmas� gerekir (metal y�zeyler haricinde). Orta d�zeyde bir dezenfeksiyonun yeterli oldu�u b�lgelerde t�berk�losid, virusid, bakterisid etkili bir dezenfektan se�mek gerekir. Bu ayn� zamanda Hepatit ve HIV viruslerine de etkili olacakt�r. Burada se�ilebilecek uygun dezenfektanlardan biri de alkol-kuaterner amonyum klor�r preparatlar�d�r.

    Y�ksek d�zeyde dezenfeksiyon, insan v�cuduna penetre olan, mukoza i�ine giren, kan bariyerinin i�inde g�rev yapacak medikal alet ve cihazlar i�in gerekir ve tek ��z�m glutaraldehitli dezenfektan maddeler olmal�d�r. Formaldehitli preparatlar veya kombinasyonlar� da bu ama�la kullan�labilirler.

    Terminal dezenfeksiyon yap�lmas� gerekmesi halinde pulverizat�rle sisleme yap�lmas�, kullan�lacak olan kimyasal maddenin de se�imi �nemlidir. Uygulanacak dezenfektan maddenin alkol bazl� olmas�, mikroorganizmalar �zerine etkinli�inin havada as�l� durmas�yla artaca��ndan �nemlidir. Bu nedenle preparat�n parlama noktas�n�n y�ksek olmas� se�ilecek kimyasal madde konusunda y�n g�sterici olacakt�r. Terminal dezenfeksiyondan sonra da yap�lacak havaland�rman�n kullan�lan kimyasal maddenin insan ve e�yalar �zerindeki zararl� etkisinin giderilmesi de en k�sa ve olumlu �ekilde olmas� gerekmektedir.

    �zellikle eksojen kaynakl� hastane infeksiyonlar�n�n �nlenmesinde dezenfeksiyon ve antisepsinin rol� �ok �nemlidir. Eksojen kaynakl� infeksiyonlar �apraz infekfesiyonla veya �evreden bula�ma ile olur. �apraz infeksiyon kaynaklar�n� di�er hastalar ve hasta yak�nlar� ile hastan�n tedavisi ve bak�m�ndan sorumlu hastane personeli olu�turur. �evreden bula�ma ise kullan�lan e�yalar, tedavi ve bak�m i�in gerekli ara� ve gere�ler, cihazlar, hava ve yiyecekler nedeniyle olmaktad�r, o nedenle hijyen kurallar�n�n hekim, hastabak�c�, hem�ire, temizlik g�revlileri ve hasta taraf�ndan do�ru ve yerinde kullan�lmas� �ok �nemlidir. Hijyen kurallar�n�n do�ru bir �ekilde uygulanmas� dezenfeksiyon ve antisepsinin bir politika olu�turularak bilin�li bir �ekilde y�r�t�lmesi ile m�mk�nd�r. Dezenfeksiyon; cans�z ortamlar�n patojen mikroorganizmalardan ar�nd�r�lmas�, hijyenik ko�ullara getirilmesi i�lemidir. Yer ve y�zeylerin dezenfeksiyonu i�in �s�dan maksimum fayda sa�lanmal� ancak gerekti�inde kimyasal preparatlar kullan�lmal�d�r. Yanl�� dezenfeksiyon uygulamalar� kimyasal maddelerin geli�ig�zel kullan�lmas�yla ba�lar. �nfeksiyonlarla m�cadelede yanl�� ve yayg�n antibiyotik kullan�m� diren�li mikroorganizmalar�n olu�umuna neden oldu�u gibi yanl�� dezenfeksiyon uygulamalar� da ayn� sonucu meydana getirir, o nedenle dezenfeksiyon i�in tercihen s�cak su yoksa so�uk su ile deterjan ve sabunla her g�n yap�lacak mekanik temizlik �ok iyi sonu� verir. Bu i�lemlerde sonra gerekiyorsa kimyasal maddeler kullan�lmal�d�r. Havada bulunan mikroorganizmalardan korunmak i�in de �zellikle kontroll� hepa filtrelerden olu�mu� havaland�rma sistemlerinin �al��t�r�lmas�, toz tutucular�n�n kullan�lmas�, klimalar�n tercihen split tipi kullan�lmas� ve filtrelerinin s�rekli bak�m� ile 2537 Ao dalga boyunda UV ���nlar�n�n kullan�lmas� �nerilir. Bunlara ra�men infeksiyon nedeni olan patojen mikroorganizmalardan kurtulmak m�mk�n olmuyorsa terminal dezenfeksiyon uygulamas�na ge�ilmelidir.

    Antisepsi; patojen mikroorganizmalar�n �remelerini durdurmak veya �ld�rmek i�in canl� doku �zerine kimyasal maddelerin uygulanmas�d�r. Antisepsi i�in kullan�lan kimyasal maddelere antiseptik denir. Ellerin �apraz infeksiyonlarda �nemli rol� vard�r. Eller devaml� olarak d�� ortamla temas halinde oldu�u i�in hastal�k yapan mikroplar�n bulundu�u maddelerle  kirlenebilir. Dezenfeksiyon i�in belirtilen kurallar ellerin antisepsisi i�in de ge�erlidir. En basit tedbir olan el y�kaman�n su ve s�v� sabun kullanarak do�ru ve d�zenli yap�lmas�yla infeksiyon riski �nemli �l��de azalmaktad�r. Gerekiyorsa hijyenik el antisepsisi i�in 30 saniye s�re ile ve cerrahi el antisepsisi i�in en az bir dakika s�re ile uygun preparatlar se�ilerek eller y�kan�r. Ameliyat �ncesi deri, mukoza antisepsisi i�inde alkol veya iyot bazl� antiseptikler kullan�labilir.

    Dezenfeksiyon ve antisepsi i�in kullan�lmakta olan kimyasal maddeler �zelliklerine g�re grupland�r�larak tablo halinde verilmi�tir (tablo 1). Bu tip haz�r tablolardan faydalan�larak hangi mikroorganizmalar i�in ne t�r bir dezenfektan yada antiseptik se�ilmelidir? bu sorunun cevab�na ula�mak ve bilin�li dezenfeksiyon kavram�n�n yerle�tirilmesi daha kolay olacakt�r.

    Tablo 1: �nemli dezenfektan ve antiseptiklerin �zellikleri (1).

    Yazı kaynağı : www.das.org.tr

    Temizlik, Dezenfeksiyon ve Sterilizasyon

    Temizlik, Dezenfeksiyon ve Sterilizasyon

    Dr. Sevtap ARIKAN*

    * Hacettepe ?niversitesi T?p Fak?ltesi Klinik Mikrobiyoloji ve Mikrobiyoloji Anabilim Dal?, Ankara.

    Dezenfeksiyon, sterilizasyon ve at?klar?n uygun ko?ullarda imha edilmesi hastane infeksiyonlar?n?n ?nlenmesinde b?y?k ?nem ta??maktad?r. Yakla??k 25 y?l kadar ?nce hasta bak?m? i?in kullan?lan ara? ve aletlerin dezenfeksiyon ve sterilizasyonu i?in Spaulding taraf?ndan ?nerilen uygulama ?emas?, halen ge?erlili?ini korumakta ve infeksiyon kontrol komiteleri taraf?ndan ba?ar?yla kullan?lmaktad?r. Bu i?lemlerin do?ru uygulanabilmesi i?in ilk basamak konu ile ilgili baz? tan?mlar?n iyi bilinmesidir (1,2).

    Sterilizasyon: Cans?z maddeler ?zerinde bulunan mikroorganizmalar?n, sporlar dahil t?m ya?am ?ekillerinin ?ld?r?lmesi i?lemidir. Bu i?lem, fiziksel veya kimyasal yollarla ger?ekle?tirilir.

    Dezenfeksiyon: Cans?z maddeler ?zerinde bulunan patojen mikroorganizmalar?n yok edilmesi i?lemidir. Bu i?lem, bakteri sporlar?na etkisizdir. Dezenfeksiyon i?in fiziksel veya kimyasal y?ntemler kullan?l?r. Dezenfeksiyon i?leminin ba?ar?l? olup olmamas?nda ?ok say?da fakt?r rol oynar: Maddenin i?lem ?ncesinde temizlenmesi, mikrobiyal kontaminasyonun t?r? ve miktar?, s?cakl?k, pH, dezenfeksiyon i?in kullan?lan kimyasal?n konsantrasyonu ve i?lemin s?resi gibi.

    Sterilizasyon ve dezenfeksiyon aras?ndaki tek fark dezenfeksiyonun sporlar ?zerinde etkisiz olmas? gibi g?z?kse de asl?nda olay biraz daha karma??kt?r. ?rne?in, dezenfeksiyon amac?yla kullan?lan ve y?ksek d?zeyde dezenfeksiyon sa?layan baz? maddeler uzun s?re uyguland?klar?nda sporlar? da ?ld?rebilir.

    Dezenfektan: Cans?z maddelerdeki patojen mikroorganizmalar?n ?remelerini durdurmak ya da ?ld?rmek amac?yla kullan?lan kimyasal maddelerdir. ?deal bir dezenfektanda bulunmas? gereken ?zellikler ?unlard?r.

    a. N?tral pH?da suda ??z?nebilen bir ajan olmal?d?r.

    b. Renksiz ve kokusuz olmal?d?r.

    c. Stabil olmal?, herhangi bir pH?da aktif olabilmelidir.

    d. T?m mikroorganizmalar ?zerinde h?zl? ve ?ld?r?c? etki sa?layabilmelidir.

    e. Toksik olmamal?d?r.

    f. Uygulanaca?? e?yalara zarar vermemelidir.

    g. Ortamda bulunan organik maddeler aktivitesini etkilememelidir.

    h. Ucuz ve kullan?m? kolay olmal?d?r.

    Bir dezenfektan maddenin etkin olabilmesi i?in en ?nemli ko?ullar, kullan?lmas? gereken yo?unlu?un ve etki s?resinin iyi bilinmesidir. Ayr?ca, bu maddelerin suland?r?lm?? halde ?ok uzun s?re bekletildi?inde etkinli?inin azalaca?? da unutulmamal?d?r. Dezenfektanlar?n temizlik amac?yla kullan?lmas?, diren? geli?imi ve y?ksek maliyet sorunlar?n? beraberinde getirir.

    Dezenfektanlar? etkin olduklar? mikroorganizma t?rlerine g?re y?ksek, orta ya da d???k d?zeyde dezenfeksiyon sa?larlar. EPA (Environmental Protection Agency) ?r?n s?n?flanmas? ve bu ?r?nlerin CDC (Centers for Disease Control) taraf?ndan belirlenen dezenfeksiyon d?zeyi Tablo 1?de ?zetlenmi?tir (5,7).

    Germisid: ?zellikle patojen mikroorganizmalar? yok eden maddelere verilen genel isimdir. Dezenfektan ile aras?ndaki fark, germisidlerin hem canl? doku hem de cans?z maddelere uygulanabilir olmas?d?r. Germisidlere en duyarl? mikroorganizma grubu bakterilerdir. Bunu s?ras?yla, lipid i?eren ya da orta b?y?kl?kteki vir?sler, mantarlar, lipid i?ermeyen veya k???k vir?sler, mikobakteri t?rleri ve bakteri sporlar? izler. ?Sid? eki ?n?ne getirilen mikroorganizma t?r?, maddenin etkili oldu?u mikroorganizmay? tan?mlar: Bakterisid, fungisid, vir?sid, ve t?berk?losid gibi. Bir germisidin aktivitesini etkileyen ba?l?ca fakt?rler ?unlard?r (6).

    a. Mikroorganizma say?s? ve lokalizasyonu,

    b. Mikroorganizman?n o germiside kar?? do?al diren? durumu,

    c. Germisidin konsantrasyonu ve potensi,

    d. Germisidin uygulama s?resi,

    e. Fiziksel ve kimyasal fakt?rler: S?cakl?k, pH, relatif nem, suyun sertli?i,

    f. Serum, kan, p?y gibi organik maddelerin varl???,

    g. Mikroorganizman?n mikro?evre ko?ullar?: Ekstrasell?ler materyal, biyofilm ve h?creler....

    Antiseptik: Canl? dokularda bulunan patojen mikroorganizmalar?n ?remelerini durduran ya da onlar? yok eden kimyasal maddelerdir. Bu ajanlar?n dokuya uygulan?yor olmalar? nedeniyle,

    a. Cilt ?zerinde irritan etki yapmayan,

    b. H?crelere toksik olmayan,

    c. Do?al savunma mekanizmalar?n? etkilemeyen,

    d. Kan, serum, p?y ve benzeri organik maddelerin varl???nda etkisini kaybetmeyen ?zellikte olmalar? gerekir (6,8).

    Temizleme: Cisimler ?zerinde bulunan toprak ve organik madde gibi yabanc? materyallerin uzakla?t?r?lmas? i?lemidir. Bu ama?la su ile birlikte deterjan veya enzimatik ?r?nler kullan?l?r. Y?kamay? kurutma i?lemi izlemelidir; bunun nedeni kurulu?un bir?ok mikroorganizman?n ?remesini ?nlemesidir. Temizleme i?lemi, sterilizasyon ve dezenfeksiyon ?ncesi mutlaka uygulanmal?d?r.

    Dekontaminasyon: Cans?z maddelerden patojen mikroorganizmalar?n uzakla?t?r?lmas? i?lemidir.

    STER?L?ZASYON ve DEZENFEKS?YON Y?NTEMLER?

    I. Is?

    A. Nemli ?s?

    a. Kaynatma: Ula??lan s?cakl???n nisbeten d???k olmas? nedeniyle sporlar ?zerinde etkisizdir ve sterilizasyondan ?ok bir dezenfeksiyon i?lemidir.
    b. Bas?n?l? su buhar?: Sterilizasyon y?ntemleri i?inde en ?ok kullan?lan ve en g?venilir olan y?ntemlerden biridir. Bu nedenle, ?s?ya ve neme duyarl? olmayan t?m ara? ve maddeler i?in ?nerilen metoddur. Etkisi, mikroorganizmalar?n enzim ve yap?sal proteinlerinin denat?rasyonu esas?na dayan?r. Bas?n?l? su buhar? ile sterilizasyon i?in otoklav kullan?l?r. ??lem s?ras?nda ?nemli olan d?rt parametre buhar, bas?n?, s?cakl?k ve zamand?r. 121 ?C de 30 dakika s?reyle otoklavlama i?lemi mikroorganizmalar?n ?ld?r?lmesi i?in genellikle yeterlidir. Bu y?ntem, mikrobiyolojik besiyerleri ve baz? cerrahi aletlerin siterilizasyonu i?in uygundur. Bas?n?l? su buhar? ile sterilizasyon i?leminin denetlenmesinde Bacillus stearothermophilus sporlar? kullan?l?r.

    c. Past?rizasyon: Amac?n patojen bakterilerin ?ld?r?lmesi oldu?u bu i?lem bir sterilizasyon y?ntemi de?ildir. Bakteri sporlar?na etkisizdir. Past?rizasyon i?in ?nerilen s?re ve s?cakl?k 30 dakika ve 77 ?C?dir. Anestezi aletlerinin dezenfeksiyonu i?in kimyasal dezenfektanlara alternatif olarak kullan?labilece?ini savunan ara?t?r?c?lar olmakla birlikte baz? ?al??malarda past?rizasyon i?leminin bu ama?la kullan?m?n?n ba?ar?s?z oldu?u bildirilmi?tir.

    d. Tindalizasyon: Is?ya duyarl? baz? s?v? ve yar?kat? materyallerin fraksiyonel sterilizasyonu i?in kullan?lan bir y?ntemdir. ??lem 3 ard???k g?nde ger?ekle?tirilerek mikroorganizman?n hem vejetatif ?ekillerinin hem de sporlar?n?n yok edilmesi ama?lan?r.

    B. Kuru ?s?

    a. Kuru hava: Nemli ?s?ya duyarl? ya da nemli ?s?y? ge?irmeyen materyaller i?in tercih edilmesi gereken bir sterilizasyon i?lemidir. Koroziv etkisinin olmamas? gibi bir avantaj? olmakla birlikte ?s?n?n penetrasyon h?z?n?n yava? olmas? nedeniyle zaman al?c? bir i?lemdir. Bu ama?la en ?ok Pasteur f?r?n?ndan yararlan?l?r ve 170 ?C?de 60 dakika 160 ?C?de 120 dakika veya 150 ?C?de 150 dakikada sterilizasyon ger?ekle?tirilir. Bakterisidal etkisinin h?cre yap?lar?n?n oksidasyonu yoluyla ger?ekle?ti?i d???n?lmektedir. Kuru ?s?, ?e?itli tozlar ve metal aletlerin sterilizasyonu i?in kullan?l?r. Sterilizasyonun denetlenmesi, kuru ?s?ya B. stearothermophilus?dan daha diren?li olmas? nedeniyle B. subtilis sporlar? kullan?larak yap?l?r.

    b. Alevden ge?irme: Daha ?ok ?ze ve benzeri laboratuvar aletlerinin sterilizasyonu amac?yla kullan?l?r.

    II. Radyasyon

    Bu ama?la iyonize ???nlar ve ultraviyole (UV) ???nlar?ndan yararlan?l?r. Gama ???nlar? d???k s?cakl?kta sterilizasyon sa?lar ve daha ?ok k???k hacimli ve ?ok say?da kullan?lan t?bbi malzemeler (enjekt?r, katater, eldiven,...) i?in uygundur. Etkisi, DNA?n?n yap?s?n? bozan serbest radikaller yoluyla olur. Y?ksek dozda uyguland???nda sporisidal etkisi de vard?r.

    UV ???nlar?, d???k enerjili ve penetrasyon kapasitesi d???k olan ???nlard?r. Daha ?ok damlac?k yoluyla bula?an infeksiyonlar?n kontrol? amac?yla, hastane servisleri ve ameliyathane gibi kapal? ortamlar?n dezenfeksiyonu i?in kullan?labilir.

    III. Filtrasyon

    Is?ya duyarl? olmalar? nedeniyle ba?ka y?ntemlerin kullan?ld??? s?v?lar?n bakterilerden ar?nd?r?lmalar? i?in uygulanan bir y?ntemdir. Membran por ?ap?n?n k???k ve standart olmas? (?rn. 0.22 ?m) gerekir. Ancak, az miktarda da olsa bakteri ve ayr?ca vir?sler filtreden ge?ebilir. Bu nedenle baz? ara?t?r?c?lar, filtrasyon i?leminin ger?ek bir sterilizasyon olup olmad???na ku?ku ile bakmaktad?r.

    IV. Antimikrobiyal kimyasal ajanlar

    Bu ama?la kullan?lan kimyasal maddeler etki mekanizmalar?na g?re 3 grupta incelenebilirler (Tablo 2).

    Hastanelerde s?k kullan?lan dezenfektan ve sterilizan maddeler

    A. Alkoller

    Bu ama?la etil alkol ve isopropil alkol kullan?l?r. H?zl? bir bakterisidal etkinin yan?s?ra, t?berk?losidal, fungisidal ve vir?sidal (?zellikle lipid i?eren vir?slere) etkisi de vard?r, ancak sporlar ?zerinde etkisizdir. Absol? etil alkol?n bakterisidal etkisi, alkol ve su kar???m?ndan daha azd?r; bunun nedeni su varl???nda protein denat?rasyonunun daha ?abuk olmas?d?r.

    Alkollerin cerrahi ve t?bbi materyallerin dezenfeksiyonunda kullan?m? ?nerilmez. Bunun nedeni sporisidal etkilerinin olmay??? ve proteinden zengin materyallere penetrasyon kabiliyetlerin yoklu?udur. Termometre, fiberoptik endoskop gibi ara?lar?n, ayr?ca steteskop, ventilat?r ve benzeri aletlerin d?? y?zeylerinin dezenfeksiyonunda etkilidirler. ?abuk buharla?malar? nedeniyle yeterli s?re dezenfeksiyon sa?lamak i?in ili?kin aletler alkol i?ine bat?r?larak beklenmelidir. %70?lik etil alkol servis arabalar? ve ?al??ma masalar?n?n, %60?l?k isopropil alkol ise derinin dezenfeksiyonunda (klorheksidin ile birlikte veya tek ba??na) ba?ar?yla kullan?lmaktad?r (1,11,12).

    B. Aldehitler

    a. Glutaraldehit: Y?ksek d?zeyde sterilizasyon sa?layan bir kimyasal ajand?r. Alkali pH?da sporisidal aktivetisi de vard?r. Hastanelerde glutaraldehit sol?syonlar?n?n yayg?n olarak kullan?yor olmas?n?n nedeni, etkin ber dezenfektan olmas?n?n yan?s?ra organik maddelerin varl???nda da aktivitesini koruyabilmesi, termometre endoskopi ve solunum cihazlar? gibi aletlere zarar vermeden dezenfeksiyon sa?l?yor olmas?d?r. Glutaraldehitin %2?lik sol?syonu (pH:7.5-8.5) ve jetatif bakterileri 2 dakikadan az, mantar ve vir?sleri ise 10 dakikadan az bir s?rede ?ld?r?r. Bu s?re M. tuberculosis i?in 20 dakika, bakteri sporlar? i?in ise 3 saattir. Haz?rlanan glutaraldehit sol?syonlar?n?n konsantrasyonunun g?nler i?erisinde h?zla d??t??? unutulmamal?d?r (1,13).

    b. Formaldehit: Dezenfeksiyon ve sterilizasyon amac?yla, hem gaz hem de s?v? ?eklinde kullan?l?r. Formalin, %37 oran?nda formaldehit i?eren suda ??z?nm?? halidir; bakterisidal, fungisidal, vir?sidal, sporosidal ve t?berk?losidal etki g?sterir. Sporosidal etkisi glutaraldehite oranla daha yava?t?r. Hedeflenen mikroorganizman?n t?r?ne g?re %2-8?lik konsantrasyonlar? etkili bulunmu?tur. Potansiyel karsinojen ve irritan etkisi nedeniyle hastanelerde kullan?m? k?s?tl?d?r. Ayr?ca, dokular?n saklanmas?nda, viral a??lar?n haz?rlanmas?nda ve disposabl hemodializ cihazlar?n?n dezenfeksiyonunda kullan?lmaktad?r. Gaz halindeki formaldehit, oda ve binalar?n dekontaminasyonu i?in uygulanabilir (1,9).

    C. ?yot t?revleri

    ?yot sol?syonlar? (potasyum iyod?r), deri ve doku antisepti?i olarak uzun y?llard?r kullan?lmaktad?r. ?yodoforlar, iyodun ??z?c? bir ajan yada ta??y?c? bir molek?l ile birle?tirilmesi sonucu elde edilen kompleks bile?iklerdir. Bu bile?ikler, iyot benzeri germisidal aktivite g?stermelerinin yan?s?ra daha az toksik ve irritand?rlar. ?yodoforlar?n suland?r?lm?? ?ekli, iyot sal?n?m?n?n daha fazla olmas? nedeniyle daha etkindir. ?yot ve polyvinylpyrolidon bile?i?i olan polvidon iyod?r, en s?k kullan?lan iyodofordur; bakterisidal, t?berk?losidal, vir?sidal ve fungisidal etki g?sterir. Kan k?lt?r? ?i?eleri ile termometre ve endoskop gibi t?bbi cihazlar?n dezenfeksiyonunda ve deri antisepti?i olarak kullan?l?r (1).

    D. Klor bile?ikleri

    Klor, sodyum hipoklorit, organik ve inorganik kloraminler bu gurupta yer al?r. Sodyum hipoklorit s?v?, kalsiyum hipoklorit ve sodyum dikloroizosyan?rat ise kat? faz?nda klor dezenfektanlar?d?r. Bu dezenfektanlar?n geni? bir antimikrobiyal spektrumlar? olmas?na kar??n korroziv etkileri ve organik madde varl???nda inaktive olmalar? kullan?mlar?n? k?s?tlamaktad?r. Mikrobisidal aktiviteleri, HOCI bile?i?inin oksidan etkisine ba?l?d?r ve bu etki asit ve n?tral pH?da en y?ksektir. Klor dioksit ve kloramin bile?iklerinin bakterisidal etkileri hipokloritlere oranla daha uzun s?relidir. Sodyum dikloroizosyan?rat tabletleri ise hipokloritlere oranla daha y?ksek mirobisidal aktivite g?sterir ve daha dayan?kl?d?r. ?ama??r suyu, %5.25 oran?nda sodyum hipoklorit (52 500 ppm klor) i?erir. Vejetatif bakterileri 5 ppm?den d???k serbest klor konsantrasyonunda ?l?rken, M. tuberculosis i?in yakla??k 1000 ppm gibi y?ksek konsantrasyonlar gerekir (1,14).

    Klor, sular?n dezenfeksiyonunda yayg?n olarak kullan?lmaktad?r. Bunun d???nda klor bile?ikleri, hastanelerde ?evresel elemanlar?n dekontaminasyonunda ve kan vb. v?cut s?v?lar? ile kantomine y?zeylerin dezenfeksiyonunda tercih edilen ajanlard?r (1,15).

    E. Fenoller

    Dezenfektan olarak kullan?mlar? ?ok yayg?n olmamakla birlikte, germisidal ajanlar?n aktivitelerinin tayininde standart olarak al?nmalar? nedeniyle de?er ta??rlar. Hastanelerde dezenfektan olarak en s?k kullan?lan fenol t?revleri ortofenilfenol ve orto-benzyl-paraklorofenold?r. Fenol bile?ikleri (%0.4-5?lik) bakterisidal, vir?sidal (baz? vir?sler), fungisidal ve t?berk?losidal etki g?sterir. Laboratuvarlarda, ayr?ca hastanelerde riskli b?lgelerin ve duvarlar?n dezenfeksiyonunda, baz? t?bbi ve cerrahi ara?lar?n dekontaminasyonunda kullan?labilirler. Fenolik deterjanlar?n bebeklerde hiperbilirubinemiye yol a?abildi?i g?sterilmi?tir; bu nedenle bu bile?ikler yenido?an ?nitelerinde yer temizli?i i?in uygun konsantrasyonda kullan?lmal? ve ink?bat?rlerin dezenfeksiyonu i?in tercih edilmemelidir (16,17).

    F. Diguanidler

    Klorherkzidinin alkol ya da sudaki ??zeltileri deri ve mukoz membranlar?n dezenfeksiyonunda kullan?l?r. %70?lik izopropylalkoldeki %5?lik klorhekzidin ??zeltisi deri dezenfeksiyonunda kullan?lan ajanlardan biridir.

    G. Kuarterner amonyum bile?ikleri

    Katyonik deterjan ?zelli?i g?steren y?zeye etkili dezenfektanlard?r. Alkil dimetil benzyl amonyum klor?r, alkil didesil dimetil amonyum klor?r ve dialkil dimetil amonyum klor?r hastanelerde kullan?lan ba?l?ca kuarterner amonyum bile?ikleridir. CDC bu bile?iklerin antiseptik olarak kullan?lmalar?n? ?nermemektedir. Dezenfektan olarak yer, duvar, mobilya ve benzeri ?evre elemanlar? i?in uygulanabilirler. Bakterisidal, fungisidal ve lipofilik vir?slere vir?sidal etkileri vard?r. Fenol bile?ikleri ve iyodoforlar gibi bu bile?iklerde de gram negatif bakteriler ?reyebilir. Sistopkop ve kardiyak kateter gibi baz? t?bbi cihazlar?n dezenfeksiyonu i?in kullan?lan kontamine kuarterner amonyum bile?iklerinin nozokomiyal infeksiyonlara yol a?t??? bildirilmi?tir. Bu bile?ikler ayr?ca dezenfeksiyon amac?yla diguanidlerle birlikte kullan?labilirler (1,18,19).

    H. Etilen oksit

    Is?ya duyarl? t?bbi cihazlar?n sterilizasyonu i?in kullan?lan bu gaz etkin bir kimyasal sterilizand?r ancak toksik, mutajenik ve muhtemel karsinojenik etkileri vard?r. Bu nedenle yerini alabilecek ba?ka gaz sterilizasyon y?ntem aray??lar? s?rmektedir: Klor dioksit, perasetik asit ve ozon gibi. Ancak bu yeni y?ntemlerin penetrasyon kapasiteleri yeterli olmad???ndan etilen oksit halen s?kl?kla tercih edilmektedir (1,9).

    1. Hidrojen peroksit

    Bakterisidal, vir?sidal, fungisidal ve sporosidal etki g?sterir. Serbest hidroksil radikalleri olu?turarak DNA, h?cre membran lipidleri ve di?er h?cre komponentlerine toksik etki yapar. Aerob ve fak?ltatif anaerob bakterilerde bulunan katalaz enzimi, hidrojen peroksidi su ve oksijene ayr??t?rarak bakteriyi korur. Bu nedenle katalaz aktivesinin d?zeyi, hidrojen peroksidin konsantrasyonu ve uygulama s?resi mikrobisidal aktivite a??s?ndan ?nemlidir. Yara temizli?inin yan?s?ra, hidrofilik yumu?ak kontakt lenslerin ve ventilat?rlerin sterilizasyonunda %3-6?l?k konsantrasyonlar? kullan?lmaktad?r, %6-25?lik konsantrasyonda haz?rland???nda ise kimyasal sterilizan etki g?sterebilmektedir (1,20,21).

    J. Di?er

    Hidrojen peroksidin buhar faz?, ozon, klor dioksit gaz?, perasetik asit, buhar ve gaz formaldehit gibi d???k s?cakl?kta uygulanan baz? sterilizasyon teknikleri halen geli?me a?amas?nda ve kullan?m alanlar? s?n?rl? olan baz? y?ntemlerdir (4,6).

    Hastanelerde s?k kullan?lan baz? dezenfektanlar?n ?nerilen dil?syonlar? ve antimikrobiyal etki spektumlar? Tablo 3?de, raf ?mr?, korozif, irritan ve toksik ?zellikleri ise Tablo 4?te ?zetlenmi?tir (1,6,7).

    STER?L?ZASYON ve DEZENFEKS?YON Y?N-TEMLER?N?N SE??M?

    Hasta bak?m?nda kullan?lan ara? ve aletler, kullan?mlar? s?ras?nda ta??d?klar? infeksiyon riskine g?re ?? s?n?fa ayr?l?rlar. Spaulding taraf?ndan ?nerilen bu s?n?flama, bug?n CDC taraf?ndan da kullan?lmaktad?r. Tablo 5?te bu s?n?flama ve ?nerilen temizlik d?zeyleri ?zetlenmi?tir.

    HASTANE ORTAMININ TEM?ZL?K ve DEZENFEKS?YONU

    Ortamda bulunan bakteri say?s?, hastane infeksiyonlar?n?n geli?iminde ?nem ta??r. Bu say?, yap?lan i?lemler, insan sirk?lasyonu, ki?i veya e?ya temazlar? gibi fakt?rlere g?re de?i?ir.

    ?zellikle ameliyathane odalar?nda havadaki toz ve mikroorganizma say?s?n? d???rmek i?in ?nerilen sistem siteril hava ak?m? sa?layan ?laminar air flow? sistemidir. Kuru s?p?rme hastaneler i?in uygun bir y?ntem de?ildir. Benzer ?ekilde, elektrikli vakum s?p?rgelerinin kullan?m? da ?nerilmemektedir; ??nk? toplama torbas? mikroorganizmalar?n birikti?i b?lgedir ve g?nl?k olarak de?i?tirilmez ya da dezenfekte edilmezse sak?nca yarat?r. Islak temizlik y?ntemlerinden, yerlerin toz kald?rmadan paspaslarla silinmesi, deterjan-dezenfektan ?zelli?indeki sol?syonlarla yap?lmal? ve i?lem sonras? paspaslar ve yak?ma kovalar? iyice ?alkalanarak bu sol?syonlar i?erisinde bekletilmelidir. Mutfak y?zeyleri noniyonik deterjanlarla silinmeli, lavobalar klorlu bir s?rtme tozu ile temizlendikten sonra bol s?cak su ile y?kanmal?d?r. Tuvaletlerin temizli?i i?in yine klorlu s?rtme tozu ve f?r?a kullan?lmal?, oturma alanlar? dezenfektanlarla silinmelidir (4).

    AMEL?YATHANELERDE TEM?ZL?K ve DEZENFEKS?YON

    Postoperatif infeksiyonlar?n geli?imi i?in ?nem ta??malar? nedeniyle ameliyathaneler, temizlik ve dezenfeksiyon a??s?ndan hastanelerin en ?ok ?zen g?sterilmesi gereken ?niteleridir. Bu ama?la, t?m personelin bu konuda e?itilmesi, temizlik ve dezenfeksiyon i?lemlerinin s?rekli uygulanmas? ve denetlenmesi gerekir. Ventilasyon, ameliyathaneler i?in ?nem ta??yan bir di?er konudur. Hava, ?zel filtrelerden i?eriye verilmeli, her saatte yakla??k %25 hava de?i?imi sa?lanmal?d?r. Ameliyathanelerde temizlik g?nl?k, ameliyat aralar?nda ve haftal?k olmak ?zere belli protokoller dahilinde yap?lmal?d?r (4).

    a. G?nl?k temizlik: T?m ta??nabilir e?yalar ve tekerlekli ara?lar d??ar? ??kar?lmal?, yerler ?slak paspasla ve d???k d?zeyde etkili dezenfektanlarla silinmelidir. Y?zeyler, hasta materyali ile kontamine olmu?sa orta d?zeyde etkili dezenfektanlar tercih edilmelidir. Tekerlekli ara?lar?n tekerlek aralar? toz ve yabanc? cisimlerden ar?nd?r?lmal?, lambalar, d??ar? al?nm?? t?m e?yalar, ??p kovalar? ve paspaslar su ve dezenfektanlarla temizlenmelidir.

    b. Ameliyat aralar?nda temizlik: Yerler, organik materyalle kontamine olmu?sa s?cak deterjanl? suyla silinmeli ve dezenfekte edilmelidir. Ameliyat masas? silinmeli, organik madde ile temas etmi?se dezenfektan uygulanmal?d?r. Kullan?lan aletler temizlenip dezenfekte edelimeli, havlu, eldiven, g?mlek gibi malzemeler hemen ?ama??rhaneye g?nderilmelidir. B?t?n bu i?lemler tamamlanmadan bir sonraki hasta i?eri al?nmamal?d?r.

    c. Haftal?k temizlik: Ta??nabilir e?yalar, yerler, koridor ve duvarlar, malzeme sa?lanan t?m ?niteler, ameliyathanenin giri?i, kirli malzemelerin ta??nd??? alanlar ve depolar temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir.

    Sonu? olarak, hastane ortam?n?n, hasta bak?m? ve tedavisi i?in kullan?lan ara? ve gere?lerin uygun ko?ullarda temizlenmesi, dezenfekte ve sterilize edilmesi i?in konu ile ilgili temel ilkelerin bilinmesi ve do?ru uygulanmas? gerekmektedir. Bu konudaki yakla??mar, hastane infeksiyonu riskini azaltmak a??s?ndan b?y?k ?nem ta??maktad?r.

    KAYNAKLAR

    YAZI?MA ADRES?:

    Yrd. Do?. Dr. Sevtap ARIKAN

    Hacettepe ?niversitesi T?p Fak?ltesi

    Klinik Mikrobiyoloji ve

    Mikrobiyoloji Anabilim Dal?

    06100 Hacettepe - ANKARA

    Yazı kaynağı : www.hastaneinfeksiyonlaridergisi.org

    Mikroorganizmaların Kontrol Altına Alınmasında Kullanılan Bazı Terimler - Mikrobiyoloji

    Online Ziyaretçi Online Ziyaretçi: 2799

    Son Eklenen Belge Tarihi: 21.12.2020

    Toplam Ziyaretçi Sayısı : 17595329

    Yazı kaynağı : www.mikrobiyoloji.org

    Yorumların yanıtı sitenin aşağı kısmında

    Ali : bilmiyorum, keşke arkadaşlar yorumlarda yanıt versinler.

    Yazının devamını okumak istermisiniz?
    Yorum yap